/** * */

PKZ 2 Schraubenflieger

Close up van de PKZ 2 Versie 1.
Enlarge
Close up van de PKZ 2 Versie 1.

Inhoud

De PKZ 2

De ontwikkeling van de PKZ 2 Versie 1 [ Oberursel U2 100 pk - Gnôme kopie ]

De PKZ 2 ontwikkeling werd gestart door Wilhelm Žurovec (zonder von Kármán) in november 1917, ver voordat de PKZ 1 was afgebouwd of had gevlogen. De financiering van het toestel werd niet verstrekt door het Kriegsministerium. De Hongaarse Bank en de grote ijzer en staalfirma Dr. Liptak & Co financierden de ontwikkeling en bouw van het toestel. Zurovec kreeg binnen Liptak de leiding over een experimentele afdeling welke volledig gericht was op het ontwikkelen van de Schraubenflieger PKZ 2. Als gevolg van deze privé financiering zal het moeilijk geweest zijn om aan materialen voor de bouw te komen. Zeker het verkrijgen van voldoende krachtige en betrouwbare motoren zal zonder staatsinmenging (bijna) onmogelijk zijn geweest. Uit de patenttekening van Zurovec voor de besturing van de lijnen (Fessel) met 1 lier en 3 katrollen is één motor aangegeven welke de contra roterende propellors aandrijft. Er is (nog) niets te zien in dit patent van de 3 motoren welke in de poten van het toestel zijn opgesteld.

De eerste versie van de PKZ 2 is uitgerust met een drietal Oberursel U2 motoren van 100 pk (een kopie van de Franse Gnôme rotatiemotor).

Op het terrein van het Fliegerarsenal in Fischamend bouwden Professor Richard Knoller en zijn assistenten Theodore von Kármán, Julius Kolin en Wilhelm Žurovec een propellor windtunnel op werkelijke grootte, welke het meest moderne was van zijn tijd. Deze windtunnel was begin 1917 gereed. Bij de ontwikkeling van de PKZ 1 en 2 is er uitvoerig gebruikgemaakt van deze windtunnel. Vanaf 1917 was Hauptmann Stephan Petročzy von Petročz Kommandant van het Fliegerarsenal (Flars) te Fischamend. De sponsor van de PKZ-machines was ook in de buurt om zijn niet geringe invloed aan te wenden binnen de KuK hierarchie.

In de periode 2 tot 5 april 1918 is er getest met de PKZ 2 Versie 1. Slechts een aantal testvluchten werd uitgevoerd op een hoogte van niet meer dan 1,5 meter boven de grond (gemeten tot de onderkant van het grote luchtkussen). De duur van een testvlucht was maximaal een half uur. Uit deze tests bleek dat de 3 Oberursel U2 motoren te zwak waren, waardoor boven 1,2 meter de machine snel zijn liftvermogen verloor.

Bij de testvluchten op 5 april 1918 was een fotograaf aanwezig, die vanuit verschillende standpunten en op verschillende momenten de machine gefotografeerd heeft. Op de foto's van deze 5 april test is een grote delegatie militairen te zien en een aantal burgers. Op de foto zijn 5 personen aangegeven welke op de foto te herkennen zijn, o.a. Wilhelm Zurovec. Op de achtergrond is duidelijk het grote fabriekcomplex te zien van de ijzer- en staalfabriek van Dr. Liptak & Co. AG, gevestigd te Pestszentlörincz een plaats ten oosten van Budapest.

Terugkijkend vanuit het heden valt op dat niemand iets heeft gedaan om het gehoor te beschermen tegen het oorverdovende kabaal van de 3 rotatiemotoren. Tevens staan diverse mensen er wel erg dicht tegenop.

Na de tests van 5 april 1918 heeft het toestel in deze vorm niet meer gevlogen en is het doorontwikkeld naar de PKZ 2 (versie 2).

De fotorapportage van de test op 5 april 1918 te Pestszentlörincz

De aanwezige fotograaf heeft op zijn minst op 3 verschillende tijdstippen een foto gemaakt van de test met de PKZ 2 op 5 april 1918. Foto 2 is een uitsnede van foto 4. Weggesneden zijn op foto 2 de verder weg staande omstanders.

1. Fotorapportage 5 april 1918.Uit : Air Pictorial Maart 1959, pp. 103
Enlarge
1. Fotorapportage 5 april 1918.
Uit : Air Pictorial Maart 1959, pp. 103
2.Fotorapportage 5 april 1918.Grote activiteit bij de testgroep. Dit is een uitsnede uit foto 4
Enlarge
2.Fotorapportage 5 april 1918.
Grote activiteit bij de testgroep. Dit is een uitsnede uit foto 4
4.Fotorapportage 5 april 1918.De PKZ 2 met alle omstanders in beeld.
Enlarge
4.Fotorapportage 5 april 1918.
De PKZ 2 met alle omstanders in beeld.


3.Fotorapportage 5 april 1918 in Pestszentlörincz. 1=Korporaal Fröhlich  2=Technicus Kovács 3=Vilém Žurovec 4=Leopold Žurovec  5=Ingenieur Paul Hermuth
3.Fotorapportage 5 april 1918 in Pestszentlörincz. 1=Korporaal Fröhlich 2=Technicus Kovács 3=Vilém Žurovec 4=Leopold Žurovec 5=Ingenieur Paul Hermuth

Overige foto's van de PKZ 2 Versie 1


De PKZ 2 Versie 1.
De PKZ 2 Versie 1.

De PKZ 2 Versie 1 in rust op de grond. Let op de grote vliegtuigachtige propellors.
De PKZ 2 Versie 1 in rust op de grond. Let op de grote vliegtuigachtige propellors.

Close up foto van de 3 Oberursel U2 rotatiemotoren.
Close up foto van de 3 Oberursel U2 rotatiemotoren.

De PKZ 2 Versie 2 [ Oberursel UR 1 110 pk rotatiemotor - Le Rhône kopie ]

Publiciteitsfoto van de PKZ 2 Versie 2 met korf.In de korf is zeer waarschijnlijk Žurovec te zien. Toestel heeft nooit met bemanning in de korf gevlogen.
Publiciteitsfoto van de PKZ 2 Versie 2 met korf.
In de korf is zeer waarschijnlijk Žurovec te zien. Toestel heeft nooit met bemanning in de korf gevlogen.

De aanpassingen in de PKZ 2 Versie 2


In de tweede versie van de PKZ 2 werd de Oberursel UR 1 ingebouwd. Dit was een kopie van de Le Rhône rotatiemotor van 110 pk. Dit opgegeven aantal pk's gold voor een volledig optimale en perfect afgestelde motor. Het is onwaarschijnlijk dat de drie Oberursels die ingebouwd werden dit maximum vermogen gehaald hebben. Berekeningen vooraf gaven als uitkomst dat met deze motoren geklommen kon worden tot een hoogte van ca. 50 meter.

Er werden tegelijkertijd een aantal aanpassingen aan de machine doorgevoerd:

PKZ 2 Versie 1 PKZ 2 Versie 2
In de tweede versie van de PKZ 2 zijn nieuwe en van vorm gewijzigde luchtkussens toegepast.
Niet aanwezig op Versie 1
Een Bosch starter is gemonteerd voor elke motor op de stijl van het chassis.
Niet aanwezig op Versie 1
Toerenteller voor de meting van één van de motoren, bevestigd op één van de stijlen van het chassis.

De testen van de PKZ Versie 2 van 17 mei 1918 t/m 21 mei 1918


Na de inbouw van de iets krachtiger motoren en het uitvoeren van de andere aanpassingen (zie boven) werd op 17 mei 1918 gestart met de testvluchten voor de PKZ 2 Versie 2. Tijdens deze testvluchten werd een maximale hoogte van 50 meter gehaald. Door metingen werd geconstateerd dat op deze hoogte nog slechts 50 á 60 kg gewicht kon worden getild (misschien net genoeg voor een erg lichte waarnemer). Op 21 mei 1918 werden de testvluchten beëindigd. De motoren werden voor een complete revisie uit elkaar genomen om bij volgende testen een zo optimaal mogelijk vermogen te kunnen leveren.



De demonstratie op 10 juni 1918 PKZ 2 Versie 2 voor de Kommission der k.u.k Luftfahrtruppe


De Kommission der k.u.k Luftfahrtruppe wilde op 10 juni 1918 de mogelijkheden van de PKZ 2 Versie 2 beoordelen. Voor Žurovec en zijn mensen kwam dit slecht uit aangezien de motoren vanaf 21 mei 1918 volledig gereviseerd werden en op 10 juni nog niet optimaal beschikbaar zouden zijn. Dit onderhoud aan de motoren was noodzakelijk vanwege het (te) geringe aantal pk's dat werd opgeleverd. Zurovec zal geprobeerd hebben de datum te verschuiven, maar uiteindelijk werd door de delegatie opgelegd dat het toestel op 10 juni 1918 gedemonstreerd moest worden.

Op 10 juni 1918 werden twee vluchten gemaakt met de PKZ 2 Versie 2 met de waarnemerskorf tot een hoogte van ca. 12 meter. Het was nagenoeg windstil weer. Later op de dag is, met aanwakkerende wind nog een vlucht gemaakt zonder korf. Op een hoogte van 20 meter liep het vermogen van de motoren plotseling door overververhitting terug. Hierdoor werd de machine onbestuurbaar via de Fessels, waardoor snel hoogte verloren werd en het toestel oncontroleerbaar neerstortte. De inslag van de machine was zodanig dat versplinterd hout in een grote cirkel rondom de machine verspreid lag.

Na deze crash heeft de Luftfahrtruppe de steun voor de ontwikkeling van de SFF ingetrokken.

 De PKZ 2 Versie 2 met waarnemerskorf.Het toestel op de maximum hoogte (50 meter) welke ooit bereikt is.
Enlarge
De PKZ 2 Versie 2 met waarnemerskorf.
Het toestel op de maximum hoogte (50 meter) welke ooit bereikt is.
 Foto genomen op 10 juni 1918 van de PKZ 2 Versie 2 met waarnemerskorf.De hoogte wordt hier geschat op ca. 12 meter.
Enlarge
Foto genomen op 10 juni 1918 van de PKZ 2 Versie 2 met waarnemerskorf.
De hoogte wordt hier geschat op ca. 12 meter.


Op de foto's van de crash van de PKZ 2 op 10 juni 1918 ziet het toestel er onherstelbaar beschadigd uit. Let op de volledig versplinterde schroeven waarvan de resten verspreid op de grond liggen.


 De crash van de PKZ 2 op 10 juni 1918
Enlarge
De crash van de PKZ 2 op 10 juni 1918
Het gehele team rondom de zwaar beschadigde SFF.
Enlarge
Het gehele team rondom de zwaar beschadigde SFF.
De volledig versplinterde schroeven liggen rondom de SFF verspreid.
Enlarge
De volledig versplinterde schroeven liggen rondom de SFF verspreid.

De PKZ 2 Versie 3 [ Oberursel UR 2 met waterkoeling ]

De unieke watergekoelde Oberursel zoals gebouwd door Zuroveč.
Enlarge
De unieke watergekoelde Oberursel zoals gebouwd door Zuroveč.

Na de crash steunden de Lipták fabrieken Žurovec met de verdere ontwikkeling van de machine. Žurovec heeft ondanks grote problemen om schaarse materialen te verkrijgen de machine kunnen repareren. In de machine werden 3 speciaal door hem gemodificeerde Oberursel UR 2 (110 pk) met waterkoeling ingebouwd, waardoor oververhitting en daardoor verlies van vermogen voorkomen werd.

Žurovec was uiteindelijk niet tevreden met het resultaat en is gestart met ontwerp en bouw van een eigen rotatiemotor specifiek voor een SFF. Deze motor is wel ontwikkeld maar nooit gebruikt voor het aandrijven van een SFF, alweer door het sluiten van de wapenstilstand.

Op 12 september 1918 rapporteerde Žurovec dat rond 1 november 1918 gestart kan worden met nieuwe proefvluchten. Vanwege de wapenstilstand zijn deze niet meer uitgevoerd.

Van deze derde versie van de PKZ 2 zijn geen afbeeldingen bekend.


Österreichisches Patentschrift 87491 van Žurovec

De tekeningen uit Patent 87491 van Zurovec.
Enlarge
De tekeningen uit Patent 87491 van Zurovec.

Restanten van de PKZ 2 in Italië ?


Na het sluiten van het vredesverdrag van Oostenrijk-hongarije met de Entente, Vrede van Saint Germain-en-Laye 10 september 1919 is artikel 155 van kracht geworden.

Artikel 155:
It will be the special duty of the Aeronautical Inter-Allied Commission of Control [AIACC] to make an inventory of the aeronautical material which is actually in the possession of the Austrian Government, to inspect aeroplane, balloon and motor manufactories, and factories producing arms, munitions and explosives capable of being used by aircraft, to visit all aerodromes, sheds, landing grounds, parks and depots which are now in Austrian territory, and to authorise where necessary a removal of material and to take delivery of such material.
The Austrian Government must furnish to the Aeronautical Inter-Allied Commission of Control all such information and legislative, administrative or other documents which the Commission may consider necessary to ensure the complete execution of the Air Clauses, and, in particular, a list of the personnel belonging to all the air services of Austria and of the existing material, as well as of that in process of manufacture or on order, and a list of all establishments working for aviation, of their positions, and of all sheds and landing grounds.

Art.155 is volgens de letter uitgevoerd. De reusachtige K.u.K Militäraeronautischen Zentralanstalt te Fischamend is volledig onderzocht door de Italianen, waarna alle bruikbare en interessante apparaten zijn meegenomen. Niet bruikbare machines werden vernietigd. Het totale complex is daarna volledig afgebroken.

Bij de apparaten welke zijn meegenomen richting Italië was de PKZ 2. [In de archieven van de AIACC moet dit te verifieren zijn op de lijsten welke bijgehouden zijn]. Theodore von Kármán claimt in zijn autobiografie [von Kármán 1967] dat hij de PKZ 2 in 1935 in een museum in Italië heeft gezien. Misschien zijn delen van de PKZ 2 nog ergens opgeslagen in Italië.

Er is voor deze claim van von Kármán tot nu toe geen bewijs gevonden. Misschien ligt er nog steeds ergens op een bijna door iedereen vergeten plek in Italië een stuk(je) van de legendarische PKZ 2. Het is helaas waarschijnlijk een sprookje.

De patenten van Wilhelm Žurovec

Stabiliteit


Leidraad bij het punt stabiliteit is het patent dat Žurovec verkregen heeft in een aantal landen. In dit patent beschrijft Žurovec zowel de uitgangspunten van de bevestiging en de positie van de lijnen als de techniek welke benodigd is om het geheel praktisch te realiseren. De stabiliteit van de PKZ 2 werd op een geheel andere wijze bereikt dan bij de tegenwoordige helicopters. Aan elk uiteinde van een poot van de PKZ 2 was een staaldraad bevestigd. Door deze drie draden werd het toestel stabiel gehouden, aangezien de opwaartse kracht van de propellor de draden strak trok. Als er geland moest worden werd het toestel "naar beneden getrokken", als er nog gestegen kon worden werden de draden nog iets gevierd.

Žurovec heeft voor het stijgen en dalen van de PKZ 2 een slimme constructie ontworpen, waarvoor hij op 6 februari 1918 patent aanvroeg in Oostenrijk en op 19 februari 1918 in het Deutsches Reich. Het Oostenrijks-hongaarse en Duitse patent verschillen op een aantal punten in zowel de tekst als de bijbehorende patenttekening. Deze beschrijving is gebaseerd op Reichspatentamt Patentschrift Nr. 347578.

Overzichtstekeningen

Bovenaanzicht van de SFF volgens het patent van Žurovec : Reichspatentamt Patentschrift Nr. 347578.
Enlarge
Bovenaanzicht van de SFF volgens het patent van Žurovec : Reichspatentamt Patentschrift Nr. 347578.
Figuur 1



  • 1 = Stabilisatiepoten [Tragerärme]
  • 2 = Propellors
  • 3 = Waarnemersgondel
  • 4 = Motor
  • 5 = Stootkussens [Druckluftstossfänger]
  • 6 = Lijnen [Fessel]
  • 7 = Katrol [Führungsrol]
  • 8 = Katrol [Führungsrol]
  • 9 = Lier [Winde]
  • Details van de lier bij de detailtekeningen.


Zijaanzicht van de SFF volgens het patent van Zurovec : Reichspatentamt Patentschrift Nr. 347578.
Enlarge
Zijaanzicht van de SFF volgens het patent van Zurovec : Reichspatentamt Patentschrift Nr. 347578.
Figuur 2



  • 1 = Stabilisatiepoten [Tragerärme]
  • 2 = Propellors
  • 3 = Waarnemersgondel
  • 4 = Motor
  • 5 = Stootkussens [Druckluftstossfänger]
  • 6 = Lijnen [Fessel]
  • 7 = Katrol [Führungsrol]
  • 8 = Katrol [Führungsrol]
  • 9 = Lier [Winde]
  • Details van de lier bij de detailtekeningen.

Detailtekening van de lier

Vooraanzicht van het besturingsblok.
Enlarge
Vooraanzicht van het besturingsblok.
De onderdelen van de lier [Winde]


  • 10 =
  • 11 =
  • 12 =
  • 13 =
  • 14 =
  • 15 =
  • 16 =
  • 17 =
  • 18 =


Bovenaanzicht van het besturingsblok.
Enlarge
Bovenaanzicht van het besturingsblok.

Beschrijving van de werking

Deze constructie is noodzakelijk om de PKZ 2 in het horizontale vlak recht te houden. Bijsturing zal constant noodzakelijk zijn geweest. De knielende man op de fotorapportage van 5 april 1918 is de bestuurder van deze ingenieuze lier. De armgebaren van Wilhelm Žurovec zijn waarschijnlijk commando's aan deze bestuurder. Žurovec vond zijn vinding belangrijk genoeg om ook patent te nemen in Engeland, Franktijk, USA,Oostenrijk en Tsjechie. Zie bronnenopgave patenten.

Veiligheid: Österreichisches Patentamt Patent 87042

Oesterreichisches Patentamt Patent 87042Fallschirmanordnung, insbesondere an Schraubenfesselfliegern.
Enlarge
Oesterreichisches Patentamt Patent 87042
Fallschirmanordnung, insbesondere an Schraubenfesselfliegern.
 Tekening 2: Zijaanzicht Schraubenfesselflieger.
Enlarge
Tekening 2:
Zijaanzicht Schraubenfesselflieger.

Verdere ontwikkeling van de PKZ 2 : projectvoorstellen

Schraubenfesselflieger 2-persoons met 3-bladige propellors

Een impressie van een verdere ontwikkeling van de PKZ 2. Bleef steken in het stadium van het tekenbord.
Een impressie van een verdere ontwikkeling van de PKZ 2. Bleef steken in het stadium van het tekenbord.



Hiernaast een impressie van een verdere ontwikkeling van de PKZ 2, welke nooit verder gekomen is dan het tekenbord. De basis opzet van de machine is ongewijzigd gebleven, maar er zijn een aantal delen waarin duidelijk verder ontwikkeld is.




De schroeven / propellors zijn hier 3-bladig, maar uiteraard nog steeds contra-roterend. Het toestel heeft grotere dimensies, waardoor de uitzichtkorf (veel) groter en robuuster is uitgevoerd. De bezetting ging duidelijk naar 2 man, welke zorgdroegen voor de verkenning en/of de afweer van aanvallers.



Duidelijk verder ontwikkeld is de parachute, waardoor bij uitval van motoren het toestel nog veilig kon landen. Deskundigen hebben op basis van deze tekening beoordeeld dat het toestel instabiel zou worden door het hoge zwaartepunt als gevolg van de veel hogere en zwaardere opbouw. De aandrijving van de propellors verloopt nog op dezelfde wijze door middel van 3 (rotatie)motoren. Deze zullen in ieder geval aanzienlijk krachtiger moeten zijn dan de bij de PKZ 2 gebruikte Oberursel motoren.






Schraubenfesselflieger met stabilisatie bladen

Nooit gebouwde doorontwikkeling met stabilisatie bladen.
Nooit gebouwde doorontwikkeling met stabilisatie bladen.
Deze impressie, waarschijnlijk van Wilhelm Žurovec, laat een verdere ontwikkeling van de SFF zien. De luchtstroming wordt door middel van schoepen gekanaliseerd, zodat de stabiliteit van de machine verbeterd wordt. Deze schoepen nemen echter een deel van het zicht van de waarnemer in de korf weg. Op deze impressie is de karakteristieke 3-motor constructie van de PKZ 2 vervangen door een 1-motor constructie.

Schraubenfesselflieger met schoepen fans


Nooit gebouwde doorontwikkeling met schoepen fans.
Nooit gebouwde doorontwikkeling met schoepen fans.


Het ontwerp van deze doorontwikkeling - waarschijnlijk ook van Žurovec - toont een futuristische vervanging van de houten propellors door twee mogelijk contra-roterend draaiende schoepen fans. Deze ontwikkeling heeft ook weer één motor. Het onderstel bestaat uit de van de PKZ 2 bekende rubber bollen. Hoe de waarnemer met deze beide fans in zijn koepel moet komen is onduidelijk. Uit deze schetsen kan worden afgeleid dat de 3-motor constructie van de PKZ 2 gekozen is omdat niet een voldoende krachtige motor beschikbaar was voor eeb ééb-motorige versie.

De tekeningen van de PKZ 2

Van de PKZ 2 zijn er en aanzienlijk aantal tekeningen, waarvan er een aantal gepubliceerd zijn vlak na de Eerste wereldoorlog.



De Kármán tekeningen van de PKZ 2 uit NACA Report No.41 (1921)

Deze zwart-wit tekeningen komen uit het NACA rapport Recent European developments in helicopters. NACA Report Technical Note No.47 uit 1921. Deze tekeningen zijn niet helemaal nauwkeurig. Aangezien dit de PKZ 2 Versie 2 is met korf voor de verkenner dient in de stijl van de landingspoot de Bosch starter zichtbaar te zijn met de toen ook gemonteerde toerenteller.

Wit met zwarte achtergrond tekening (gebruikelijk in begin jaren '20). Let op de omschrijving Karman captive helicopter
Enlarge
Wit met zwarte achtergrond tekening (gebruikelijk in begin jaren '20). Let op de omschrijving Karman captive helicopter
Tekening van één van de poten inclusief motor en tank voor benzine en olie
Enlarge
Tekening van één van de poten inclusief motor en tank voor benzine en olie




















De Kármán tekeningen van de PKZ 2 uit Flight 5 mei 1921

Dezelfde tekeningen als in het NACA report alleen heet de machine hier Petroczy-Karman helicopter.
Enlarge
Dezelfde tekeningen als in het NACA report alleen heet de machine hier Petroczy-Karman helicopter.



















Tekeningen uit Vynálezy a pokroky 1922/1923 van de PKZ 2 Versie 2

Bovenaanzicht inclusief maatvoering
Enlarge
Bovenaanzicht inclusief maatvoering
Zijaanzicht inclusief maatvoering
Enlarge
Zijaanzicht inclusief maatvoering


























Tekening in kleur van de PKZ 2 Versie 2

Gedetailleerde tekening van de PKZ 2 Versie 2
Enlarge
Gedetailleerde tekening van de PKZ 2 Versie 2

Een getailleerde tekening van de PKZ 2 Versie 2. De Bosch starter is duidelijk te zien op de opstaande stijl van de landingspoten. De detaillering van de tandwielkast voor de overbrenging van de motor naar de contra-roterende propellors komt hier het dichtst bij datgene wat te zien is op de beschikbare foto's.





















Terug naar inleiding en overzicht


Schraubenflieger in Oostenrijk-hongarije : inleiding en overzicht

Afkomstig van WO1Wiki NL, de Vrije Encyclopedie. "http://forumeerstewereldoorlog.nl/wiki/index.php/PKZ_2_Schraubenflieger"
Personal tools