/** * */

Fort de Douaumont

Inhoud

Inleiding

Plattegrond van fort Douaumont
Enlarge
Plattegrond van fort Douaumont

Douaumont was het grootste uit de fortengordel rond Verdun en was gelegen op een heuvel ten Noordoosten van de stad. De bouw van het vijfhoekige fort begon in 1885, en na gereedkoming werd het in diverse etappes verder versterkt tot 1914. Het had een oppervlakte van 3 Hectare (30.000 vierkante meter) en was ongeveer 400 meter breed 300m lang en omgeven door grachten van 14 meter breed en 6,5 meter diep. Het bood plaats aan ongeveer 900 infanteristen en artilleristen.

Oorspronkelijk opgetrokken uit gekapte steen met gewelven overdekt door 3 tot 5 meter zand, werd het onmiddellijk na de voltooiing begonnen met de modernisatie ervan. Op de stenen gewelven van de kaserne 1,5 m dik, werd een laag fijn zand van minstens 2 meter dik aangebracht. Hierop kwam dan een horizontale betonnen dak van 1,5 meter dik over de infanteriekasernes tot 2,5 m dik over de artilleriekasernes. Op deze betonnen dekplaat kwam dan nog een laag aarde 1 tot 4 meter dik, ook ter camouflage.

De theorie achter deze constructie was dat de betonnen laag de zwaarste granaten zou tot ontploffing brengen en dat de schok werd gedempt door de laag fijn zand en opgevangen door het originele stenen gewelf. Wonderbaarlijk genoeg werkte deze construktie beter dan dan verwacht en werden zelfs de zwaarste granaten van de Dikke Bertha en de Obusier de 400 wisten slechts zelden deze constructie compleet te penetreren (het stuk door 2.5 meter beton beschermd werd slechts 1 keer door het Franse spoorweggeschut gepenetreerd). Dat maakte het fort toch niet immuun voor deze superzware houwitsers, bij een inslag schudde alles zo hevig en werd de lucht zo verpest door opvliegend stof dat soldaten tot waanzin gedreven werden.

Bewapening

De bewapening van het fort bestond uit oorspronkelijk uit 20 kanonnen van het Système de Bange in open opstelling. Na de modernisatie werd alle bewapening geleidelijk met de jaren onder pantserkoepels gebracht: een draaibare en intrekbare geschutskoepel voor een 155 mm kanon (Tourelle Galopin), een koepel met 2 75 mm kanonnen, twee koepels voor mitrailleurs en nog 2 75 mm kanonnen in een flankeerkazemat (casemate de Bourges, flankering richting Ouvrage B de Thiaumont ).

Dit lijkt een enorme vermindering in vuurkracht, doch uit proefnemingen bleek dat één kanon onder koepel of in flankeerkasemat even effectief was als 4-5 stukken geschut in open opstelling.

De gracht werd geflankeerd door drie coffres de contrescarpe en een pseudo gebastionnneerd front in de keelgracht met in totaal 6 stuks Canon de 12 culasse en 6 stuks canon revolver Hotchkiss.

Al deze nieuwe bewapening werd in nieuwe gebouwen uit gewapend beton opgetrokken geplaatst. Het geheel werd verbonden met elkaar door ondergrondse betonnen tunnels (die echter te ondiep waren om genoeg bescherming te bieden). Rondom de gracht werd een 30 meter brede prikkeldraadversperrring aangebracht.

Toen de oorlog begon in 1914 was men bezig het fort verder uit te breiden. Achter het fort werd een betonnen geschutstelling voor twee pantsertorens voor 155mm kanons gebouwd en rechts van het fort werd een stelling voor een tweede intrekbare dubbeltoren voor 75 mm kanons gebouwd Batterie et Tourelle est de Douaumont, Links van het fort werd een tweede opstelling voor een intrekbare 155mmm toren gebouwd(Tourelle Galopin).(Alles verbonden door tunnels) Men wou het fort zo tot een "centrum de résistance" maken met ook nog extra openlucht batterijen en infanterieonderkomens. Deze werken werden echter gestaakt bij het uitbreken van de eerste wereldoorlog.

Het fort kostte 6100 000 Franks-or, het dubbele van het derde meest kostende fort.

Al deze maatregelen maakten dat het fort veel beter voorbereid was om zware bombardementen te doorstaan dan de Belgische forten, die in augustus 1914 vernietigd waren door de 42 cm Dikke Bertha’s.

Het fort wordt ontwapend

Desondanks begon de Franse Generale Staf na de val van de forten bij Luik en Namen anders tegen het nut van dit soort verdedigingswerken aan te kijken. Dat leidde ertoe dat generaal Joffre in augustus 1915 zijn handtekening zette onder het fatale besluit om de bezetting van alle forten bij Verdun te minimaliseren. Douaumont verloor al zijn bewapening, behalve de drie kanonnen in de koepels. De reden was dat deze moeilijk uit te bouwen waren en ze toch geen affuiten hadden voor een inzet als veldgeschut. Ook de Bourges-kazemat werd ontwapend. Verder werden op de belangrijkste punten in totaal 5 ton springstof aangebracht om het fort indien nodig te kunnen opblazen.

Een vergeetachtige generaal

Toen de plannen van von Falkenhayn voor een aanval op Verdun uitlekten besloot de Franse GS deze maatregel terug te draaien: begin Februari 1916 kreeg generaal Chrétien, de bevelhebber van het fort, de opdracht om het fort opnieuw met troepen en wapens te bezetten en het “tot de laatste man” te verdedigen. Toen hij kort daarna op verlof ging had hij deze boodschap aan zijn vervanger moeten overdragen, maar dat vergat hij. Daardoor werd het machtige fort op het moment van de grote Duitse aanval op Verdun verdedigd door niet meer dan 56 man, waaronder 30 kanonniers! Deze vergeetachtigheid zou fatale gevolgen hebben...

De Duitse aanval op Fort Douaumont

Op 21 februari 1916 begonnen de Duitsers de aanval op de forten rond Verdun, vooral op Douaumont, terwijl ze niet wisten dat dit fort vrijwel verlaten was. De batterij Dikke Bertha’s en de batterij 38 cm "Max" beschoten het fort, maar de uitwerking was niet zoals die bij de Belgische forten. Alleen de 75 mm koepel werd beschadigd en twee van de minder beschermde infanterie casematten stortten in onder een voltreffer.

Op 25 februari 1916 nam het 24e Brandenburgse regiment (6e infanteriedivisie, derde legerkorps) posities in op een afstand van minder dan een kilometer van het fort. De Fransen in het fort hadden al dagenlang geen verbinding met de buitenwereld gehad en de observatieposten waren niet bemand. Alleen de bemanning van het 155 mm kanon was op haar post.

Een groep verkenners onder leiding van sergeant Kunze had de opdracht het prikkeldraad rond het fort te verwijderen en zij namen posities in in de gracht rondom het fort. Kunze vormde een menselijke pyramide van zijn mannen zodat hij in een van de schietgaten kom klimmen. Omdat daar niemand was begon Kunze de lange gangen te verkennen, waarbij hij vier Franse kanonniers arresteerde. Deze wisten op enig moment te ontsnappen, maar Kunze kwam bij toeval een kamer binnen waar een lezing gegeven werd en arresteerde nog twintig Fransen. Kunze sloot hen op in de kamer en ging naar de officiersmess waar hij ging zitten ontbijten.

Ondertussen waren meer Duitse troepen onderweg naar het fort. Een groep onder commando van Leutnant Ratzke werd gewaarschuwd door de achtergebleven soldaten van Kunze. Ratzke drong ook binnen en arresteerde nog enkele andere Fransen. Nog later kwam een grotere groep aan onder leiding van Oberleutnant von Brandis en kapitein Haupt, die het fort verder bezetten.

Erkenning?

Hoewel hij de laatste officier was die het fort binnentrad was von Brandis degene die het rapport over de verovering van Douaumont doorstuurde aan de Duitse Generale staf. Deze, op zijn beurt, lichtte de Duitse Kronprinz in over dit succes. De rol van Luitenant Ratke en sergeant Kunze werd niet genoemd. Zo werd von Brandis in alle publicaties genoemd als “de held van Douaumont” en kreeg daarvoor de Pour le Mérite-onderscheiding. Later kreeg kapitein Haupt ook deze onderscheiding. Maar de eigenlijke bezetters van het fort, Kunze en Ratke, kregen niets. Pas in de jaren 1930 werd de rol van dit tweetal erkend: Kunze, toen inspecteur van politie, werd bevorderd, en Ratke moest het doen met een gesigneerd portret van de kroonprins.

De gevolgen

Het machtige fort Douaumont was door de Duitsers genomen zonder een schot te lossen, het bombardement buiten beschouwing gelaten. De enige gewonde was een van Kunzle’s mannen, die een schaafwond aan zijn knie opliep. Het nieuws over de inname van het fort werd door Britten en Fransen met grote schrik ontvangen, terwijl de Duitsers (uiteraard) in overwinningsstemming waren.

Om de schande van dit verlies te verdoezelen beweerden de Fransen dat de inname van het fort duizenden Duitse levens zou hebben gekost en de Duitsers deden geen moeite om dat bericht tegen te spreken.

Het ongeval van 8 Mei

Terwijl het fort vast in Duitse handen was vond op 8 mei 1915 een ernstig ongeval plaats. Een brand in de keuken van het fort sloeg over naar een ruimte waar granaten en brandstof voor vlammenwerpers werden opgeslagen. De daarop volgende explosie en vuurstorm door de gangen van het fort doodden honderden soldaten en de hele regimentsstaf van het 12e grenadiers. Overlevenden die het fort uit vluchtten werden door hun kameraden buiten het fort gehouden voor aanvallende Franse infanteristen en met machinegeweren neergeschoten. In totaal kostte deze ramp het leven van 1052 man. Zij werden bijgezet in een ruimte die werd dichtgemetseld; deze ruimte is nu een officiële Duitse soldatenbegraafplaats en aan de muur is een herinneringsbord geplaatst. Jaarlijks is er een herdenkingsplechtigheid.

De Fransen veroveren de restanten van het fort terug

De overblijfselen van het fort Douaumont nu
Enlarge
De overblijfselen van het fort Douaumont nu

De eerste Franse poging om het fort terug te veroveren was eind mei 1916. Na uitvoerige beschietingen lukte het om het Westelijk deel van het fort enkele dagen te bezetten, maar ze werden al spoedig met enorme verliezen teruggeslagen. De Duitsers behielden het fort daarna als schuilplaats, commandocentrum en hospitaal. De Fransen bleven het fort beschieten, zodat het veranderde in een pokdalig maanlandschap waarvan de resten nog steeds zichtbaar zijn. Maar hun geschut was niet krachtig genoeg om het door henzelf zo goed gebouwde fort uit te schakelen. Pas half oktober 1916 hadden de Franse troepen beschikking over geschut dat het fort werkelijk kon bedreigen: Twee 400 mm Franse spoorwegkanonnen die in Baleycourt waren opgesteld hadden twee dagen lang het fort beschoten met hun enorme granaten. Hierdoor werd het fort Douaumont zodanig beschadigd dat het Duitse garnizoen zich moest terugtrekken en de rokende puinhopen konden worden ingenomen door het Marokkaanse koninklijke Infanterieregiment. De operaties om Douaumont terug te veroveren hebben, zoals een Franse generaal in 1915 al voorspelde, ongeveer 100.000 Franse soldatenlevens gekost.




Het fort vandaag

Het fort is (of was) één van de indrukwekkenste plaatsen op het Verdun slagveld om te bezoeken. De hele kaserne kan bezocht worden, de meeste kamers zijn leeg, (sommige bevatten nog verroeste bedframes en dat soort zaken) doch alles is zo zwak verlicht en duister dat de sfeer die er hangt griezelig te noemen is (mijn partner wou er onmiddellijk uit weg). De zaak wordt nog beklemmender als een gids van een groep een voetzoeker ontsteekt om het galmende geluid van een inslag na te bootsen, mensen met een zwak hart wees gewaarschuwd! Je kan de lokalen van de Tourelle Galopin en de casemate de Bourges bezoeken. Ook het dak van het fort is (vrij) bezoekbaar. Je kan de verschillende geschutstorens gekijken en met wat moeite wat overblijft van de grachtflankeringsorganen vanop afstand te zien (afdalen tot in de grachten niet toegestaan) Het is maar de vraag hoe lang dit nog duurt. Sinds kort is men begonnen het fort te restaureren. Zo is men bezig het verroestte en indrukwekkende mechanisme van de 155mm toren te restaureren. Ook de zwaar beschoten keel van de kaserne wordt opnieuw opgemetst. Hopelijk is het eindresultaat niet een "cleane" omgeving zoals in Fort de Vaux en blijft de beklemmende atmosfeer, die de gevechten zo goed evoceerd, in het fort behouden.


Bron: Vertaald en bewerkt uit “Military blunders” van Geoffry Regan.
Bron: Vertaald en bewerkt uit Wikipedia.uk.

Afkomstig van WO1Wiki NL, de Vrije Encyclopedie. "http://forumeerstewereldoorlog.nl/wiki/index.php/Fort_de_Douaumont"
Personal tools