Forum Eerste Wereldoorlog Forum Index Forum Eerste Wereldoorlog
Hét WO1-forum voor Nederland en Vlaanderen
 
 FAQFAQ   ZoekenZoeken   GebruikerslijstGebruikerslijst   WikiWiki   RegistreerRegistreer 
 ProfielProfiel   Log in om je privé berichten te bekijkenLog in om je privé berichten te bekijken   InloggenInloggen   Actieve TopicsActieve Topics 

Vluchtelingen in Nederland 1914-1918
Ga naar Pagina 1, 2  Volgende
 
Plaats nieuw bericht   Plaats Reactie    Forum Eerste Wereldoorlog Forum Index -> Nederland tijdens WO1 Actieve Topics
Vorige onderwerp :: Volgende onderwerp  
Auteur Bericht
Yvonne
Admin


Geregistreerd op: 2-2-2005
Berichten: 45457

BerichtGeplaatst: 10 Okt 2005 6:28    Onderwerp: Vluchtelingen in Nederland 1914-1918 Reageer met quote

Van het miljoen Belgen dat direct na het begin van de oorlog Nederland binnen vluchtte, bleven er ongeveer 100.000 gedurende de hele oorlog hier. De burgers werden in 'vluchtoorden' ondergebracht, de soldaten in interneringskampen. In totaal waren er 21 van dit soort gelegenheden, verspreid over het hele land.

Het kampleven was minder vredig dan het in de diverse krantjes werd afgeschilderd, want de redacties moesten rekening houden met censuur. In kamp Zeist brak op 3 december 1914 een opstand uit naar aanleiding van de woekerprijzen voor drank en rookwaren. Er vielen 8 doden en 18 gewonden. De Belgen gooiden met stenen, de Nederlandse kampbewakers schoten met scherp.
De Belgen in Kamp Harderwijk bouwden daar een wielerstadion en een friettent. Amersfoort had in 1915 een Belgische universiteit met 91 studenten binnen zijn stadsmuren.

De Nederlandse regering presenteerde het totaal geruïneerde België na afloop van de oorlog een rekening van 98 miljoen gulden voor opvang en internering. De helft daarvan werd later kwijtgescholden.
_________________
Met hart en ziel
De enige echte

https://twitter.com/ForumWO1
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail Bekijk de homepage
Yvonne
Admin


Geregistreerd op: 2-2-2005
Berichten: 45457

BerichtGeplaatst: 10 Okt 2005 6:29    Onderwerp: Reageer met quote

De Britten in Groningen

De First Royal Naval Brigade, die in augustus 1914 ingezet werd bij Antwerpen, week als geheel uit naar Nederland. Circa 1600 Britse militairen werden in een barakkenkamp in Groningen ondergebracht. Timbertown noemden de inwoners het zelf.
Ze verrijkten het Groningse cultuurleven met optochten van doedelzakspelers en koperblazers door de stad en met theater voorstellingen van hun Timbertown Follies in de Nieuwe Schouwburg.
Het RNB voetbalteam trad regelmatig in het veld tegen het Groningse Be Quick. De geïnterneerden deden ook pogingen om schaatsen en fietsen te leren.
Het kamp had een goed gevulde bibliotheek, waarmee de bewoners het tot het eind van de oorlog moesten uitzingen. De tekeningen in hun rijk geïllustreerde kampkrant laten veel spinnenwebben zien, symbool van wachten en verveling.
_________________
Met hart en ziel
De enige echte

https://twitter.com/ForumWO1


Laatst aangepast door Yvonne op 10 Okt 2005 6:30, in totaal 1 keer bewerkt
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail Bekijk de homepage
Yvonne
Admin


Geregistreerd op: 2-2-2005
Berichten: 45457

BerichtGeplaatst: 10 Okt 2005 6:29    Onderwerp: Reageer met quote

De Russen in Rotterdam

Zo'n vijf duizend Russen, voor het grootste deel ontsnapt uit Duitse krijgsgevangenschap, streken vanaf 1915 neer in goedkope pensions in Rotterdam en Schiedam. De politie kreeg hierop veel klachten van burgers te behandelen over dronkenschap, tasjesroof en schennis der eerbaarheid.
Politieke tweespalt verscheurde de Russische kolonie sinds de oktoberrevolutie en de daarop volgende burgeroorlog in het vaderland. De in Den Haag uitgegeven krant Golos Rodiny was de stem van het behoudende kamp.
In Rotterdam werd, op 21 mei 1918, de eerste en enige Russische Sovjet in Nederland opgericht. Nog geen tien dagen later werden de leden ervan gevangen gezet.
Het Sowjet-Komité voor Russen in Nederland, in 1918 vanuit de Communistische Partij opgezet, hielp duizend sympathisanten van de Roden met geld de oostgrens over terug naar huis. De rest werd begin 1919 op kosten van de overheid per schip gerepatrieerd.
_________________
Met hart en ziel
De enige echte

https://twitter.com/ForumWO1
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail Bekijk de homepage
Yvonne
Admin


Geregistreerd op: 2-2-2005
Berichten: 45457

BerichtGeplaatst: 10 Okt 2005 6:30    Onderwerp: Reageer met quote

Duitsers verspreid

n maart 1917 waren er 3000 officieel geregistreerde Duitse deserteurs in Nederland, maar daar moet een veelvoud van illegaal verblijvenden bij worden opgeteld. Zelf schatten de deserteurs hun aantal in 1918 op 80.000.
Veelal kamen zij eerst terecht in een van de vier grote quarantainestations die aan de oostgrens ter ontsmetting van vluchtelingen waren opgericht. Om de positie van de deserteurs te kunnen beoordelen - waren zij in de zin der wet nog militairen of niet ? - werden zij voor de tijd van het politie-onderzoek gedetineerd.
In Bergen werd daarvoor een speciaal kamp ingericht. De Duitsers die nadien weer vrij kwamen concentreerden zich in Rotterdam en Limburg. Der Kampf en Michel im Sumpf, de bladen van en voor Duitse deserteurs, werden beide gedrukt op de persen van de communistische De Tribune. Ze klaagden veelvuldig over de miserabele behandeling door de Nederlandse overheid.

Bron:
http://www.iisg.nl/collections/refugees/indexnl.html
_________________
Met hart en ziel
De enige echte

https://twitter.com/ForumWO1
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail Bekijk de homepage
EvonTraunitz



Geregistreerd op: 21-2-2005
Berichten: 141
Woonplaats: Brussel

BerichtGeplaatst: 10 Okt 2005 13:59    Onderwerp: Reageer met quote

Op diverse plaatsen in Nederland waren er wo1-gerelateerde kampen, veelal in leegstaande legerkazernes. De bekendste in Harderwijk. Als ik tijd heb zal ik er een stukje over plaatsen.
_________________
"Sein" ist ohne "Warum"
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail
zijde26



Geregistreerd op: 25-9-2005
Berichten: 125
Woonplaats: Leidschendam

BerichtGeplaatst: 10 Okt 2005 17:06    Onderwerp: Reageer met quote

Het boek " Oorlogsgasten " geschreven door Evelyn De Roodt behandelt dit onderwerp
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
Richard



Geregistreerd op: 3-2-2005
Berichten: 13329

BerichtGeplaatst: 10 Okt 2005 17:09    Onderwerp: Reageer met quote

zijde26 schreef:
Het boek " Oorlogsgasten " geschreven door Evelyn De Roodt behandelt dit onderwerp


Heel goed boek en het is nu bij De Sleghte te koop. Hollen anders is er niet meer aan te komen.
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
Yvonne
Admin


Geregistreerd op: 2-2-2005
Berichten: 45457

BerichtGeplaatst: 10 Okt 2005 17:10    Onderwerp: Reageer met quote

Sure?
Want van de week lag het er echt niet.
_________________
Met hart en ziel
De enige echte

https://twitter.com/ForumWO1
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail Bekijk de homepage
Richard



Geregistreerd op: 3-2-2005
Berichten: 13329

BerichtGeplaatst: 10 Okt 2005 17:12    Onderwerp: Reageer met quote

Mogelijk dat het al uitverkocht is. Ik heb een exmplaar dat stukgelezen is.
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
zijde26



Geregistreerd op: 25-9-2005
Berichten: 125
Woonplaats: Leidschendam

BerichtGeplaatst: 10 Okt 2005 18:14    Onderwerp: Reageer met quote

Er is ook het tweewekelijks (dacht ik) blaadje van de belgische ww1 vluchtelingen " Inter-Nos Revue " van het Kamp Harderwijk.
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
eagle



Geregistreerd op: 17-2-2005
Berichten: 1636

BerichtGeplaatst: 19 Okt 2005 19:46    Onderwerp: Reageer met quote

een kaartje met een overzicht van de verschillende kampen, waar Belgen gehuisvest werden:

Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
Mark



Geregistreerd op: 18-2-2005
Berichten: 854
Woonplaats: Nijmegen

BerichtGeplaatst: 19 Okt 2005 19:50    Onderwerp: Reageer met quote

Het kaartje komt uit Bossenbroek en Kruishoop, Vluchten voor de Groote Oorlog. Belgen in Nederland 1914-1918 (Amsterdam 1988).

Opmerkelijk is dat Amersfoort niet apart genoemd wordt op dat kaartje. Daar werden in de loop van de oorlog nog twee dorpen gebouwd voor de opvang van familieleden van de geïnterneerden.
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail
zijde26



Geregistreerd op: 25-9-2005
Berichten: 125
Woonplaats: Leidschendam

BerichtGeplaatst: 11 Nov 2005 21:11    Onderwerp: Reageer met quote

Ter informatie :

"De Telegraaf" van deze morgen (11-11-2005) bevat een mooi stukje over dit bijna vergeten stukje geschiedenis, nl Belgische vluchtelingen in Gaasterland. Dit artikel bevat ook een mooie foto.
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
gvdbor



Geregistreerd op: 19-7-2005
Berichten: 1346
Woonplaats: Ermelo

BerichtGeplaatst: 11 Nov 2005 23:25    Onderwerp: Reageer met quote

Mark schreef:
Het kaartje komt uit Bossenbroek en Kruishoop, Vluchten voor de Groote Oorlog. Belgen in Nederland 1914-1918 (Amsterdam 1988).

Opmerkelijk is dat Amersfoort niet apart genoemd wordt op dat kaartje. Daar werden in de loop van de oorlog nog twee dorpen gebouwd voor de opvang van familieleden van de geïnterneerden.


Als ik het goed heb begrepen was kamp Zeist feitelijk in Amersfoort.
Blz. 15 uit "Gehalveerde Mensen":

"Behalve in Amersfoort (de gangbare benaming van die kamp werd 'Kamp Zeist', hoewel het lag op het grondgebied van Soest)...."
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Bekijk de homepage
Yvonne
Admin


Geregistreerd op: 2-2-2005
Berichten: 45457

BerichtGeplaatst: 04 Dec 2005 8:55    Onderwerp: Reageer met quote

e grootste stroom vluchtelingen die Nederland ooit te verwerken kreeg, kwam tijdens de Eerste Wereldoorlog uit België. Vooral nadat het Duitse leger in oktober 1914 Antwerpen had beschoten, vluchtten bijna een miljoen Belgen naar het neutrale Nederland.

Piet van der Hem tekende in 1914 de aankomst van Belgische vluchtelingen in Roosendaal.
[klik voor vergroting]

De meesten arriveerden per trein in Roosendaal en werden in eerste instantie doorgestuurd naar opvangcentra.

Voor onderdak, voedsel en verspreiding van de vluchtelingen over het land zorgde het Comité tot Steun aan de Belgische en andere Slachtoffers. Tegelijk ontstonden overal in het land lokale steuncomités, werden inzamelingen gehouden en kwamen er zelfs aparte Belgische scholen.

Bemiddelde vluchtelingen werden ondergebracht in hotels en bij particulieren; wie armlastig was, moest het doen met loodsen en grote tentenkampen. Bij de werkgevers waren de Belgen vooral welkom omdat ze technisch goed geschoold waren.

Op 32 plaatsen in het land werden naaiateliers ingericht waar ongeveer 5.000 Belgische vrouwen werk vonden. Van incidenten tussen de vluchtelingen en de Nederlandse bevolking was nauwelijks sprake, tot verrassing van veel Belgen die gevreesd hadden dat de Nederlanders de opstand van 1830 nog niet vergeten zouden zijn.

Afbeelding: Piet van der Hem tekende in 1914 de aankomst van Belgische vluchtelingen in Roosendaal.

Ook te zien: herinneringspenning en draagpenning ter ondersteuning van Belgische vluchtelingen in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog.
Afbeeldingen zijn hier te zien:
http://www.20eeuwennederland.nl/thema's/vreemdelingen/immigreren%20naar%20de%20natie/810.html
_________________
Met hart en ziel
De enige echte

https://twitter.com/ForumWO1
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail Bekijk de homepage
Yvonne
Admin


Geregistreerd op: 2-2-2005
Berichten: 45457

BerichtGeplaatst: 11 Dec 2005 12:12    Onderwerp: Reageer met quote


uit een pamflet getiteld:
'De Belgen in Holland 1914-1917'
door Gustave Jaspaers


De Belgen in Holland
Toen, na de roemrijke gevechten bij Luik, Haelen en aan de Nethe, het dappere Belgische leger zich op Vlaanderen terugtrok, weerklonk in geheel Nederland een kreet van innig medelijden. Antwerpen werd ontruimd en de burgerbevolking, te laat gewaarschuwd, vluchtte zonder iets te kunnen medenemen.

Reeds in de eerste dagen van den oorlog had Nederland duizenden vluchtelingen binnen zijn grenzen gezien. Geheel Zuid-Limburg werd overstroomd. Toen de slag rondom Luik woedde, nam de bevolking van sommige dorpen de wijk naar Maastricht, waar men in het Roode-Kruis-hospitaal met de grootste liefderijkheid de gewonden opnam, die men had kunnen redden uit den brand van het ziekenhuis St. Hadelin, dat tegelijk met Visé in vlammen opging. De in Limburg toegepaste methode heeft trouwens tot voorbeeld gestrekt aan geheel Nederland, waardoor men erin geslaagd is de vluchtelingen over het land te verdeelen en zoo afdoende te helpen.

Bij de capitulatie van Antwerpen kwamen honderdduizenden vluchtelingen, geheel buiten zich zelf van angst, over de grenzen. Diepdroevige troepen vrouwen, kinderen, grijsaards, zieken, stakkers, die zonder voedsel rondzwierven en een aanblik van de grootste ellende boden. Het voorbijtrekken van deze lieden trof ieder, die het zag, tot in de ziel, en nooit zullen de vluchtelingen de oprechte, hartelijke en warme ontvangst kunnen vergeten, welke Nederland hun bereidde. Ons ongeluk had in dit land een oprechte liefdadigheid gewekt, zooals zelden in de geschiedenis van een volk is voorgekomen — letterlijk niemand bleef ongevoelig voor ons lot. In een grootsch gevoel van sociale solidariteit snelden velen naar de grens om degenen te helpen en te steunen, die een wreede en onverzoenlijke vijand van den geboortegrond verjaagd had.

Zoowel op het plattelad als in de steden werden de ongelukkigen met open armen ontvangen; zij vonden daar een dak boven het hoofd en brood en alle zorgen, welke hun berooide toestand vereischte. Men deed al het mogelijke om deze paria's op de beste wijze te huisvesten en allen spanden zich in om ons, zij het ook maar één oogenblik, de overstelpende ellende te doen vergeten. De Nederlandsche soldaten aan de grenzen droegen in hun armen de zieken, gebrekkigen en kinderen verder; in de stations en langs de wegen beijverden vrouwen en jonge meisjes zich om den hongerigen brood en melk te reiken. In steden en dorpen werden slaapgelegenheden geïmproviseerd in openbare en particuliere gebouwen. Het geheele economische leven in Nederland stond stil, daar menigeen zijn dagelijksche bezigheden in den steek had gelaten om hulp te brengen aan de Belgische vluchtelingen. Vooral de bewoners van de grensstreken, rijken en armen en de armsten onder de armen, allen werkten samen om een ongelukkig volk te helpen. Niet alleen werd de zoo noodige materieele hulp verleend, maar ook werd in zachte en liefdevolle woorden die moreele steun gegeven, welken wij vooral zoo zeer behoefden na de afschuwelijke nachtmerrie die wij doorleefd hadden. Dit medelijden van geheel een volk en zijn regeering, was des te waardevoller, omdat ditzelfde volk gebukt ging onder de vreeselijke bedreiging van een inval. Elk oogenblik toch kon de invasie plaats hebben in Nederland, evenals in België, waarbij het land verwoest en de historische kunstschatten geplunderd en verbrand zouden worden. In hun hulpvaardigheid dachten onze gastheeren minder aan het gevaar, dat hen bedreigde dan aan de taak, welke zij zich hadden opgelegd om ons lijden te verzachten. En daarin zijn zij volkomen geslaagd: de Belgen, die het voorwerp van hun zorgen waren, hebben ten opzichte van de Nederlanders een groote schuld van dankbaarheid aanvaard.

Lees verder:
http://www.greatwardifferent.com/Great_War/Belgian_Prisoners/Belgen_01.htm
Leuke site, leuk beeldmateriaal, aanrader!
_________________
Met hart en ziel
De enige echte

https://twitter.com/ForumWO1
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail Bekijk de homepage
Emiel



Geregistreerd op: 22-7-2005
Berichten: 6220

BerichtGeplaatst: 11 Dec 2005 16:23    Onderwerp: Reageer met quote

Vanuit mij onbekende motieven maakte de bron, ondanks een correcte en volledige bronvermelding tegen plaatsing van dit artikel.
Derhalve verwijderd.
Yvonne namens FEW
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
Hauptmann



Geregistreerd op: 17-2-2005
Berichten: 11547

BerichtGeplaatst: 06 Aug 2006 16:21    Onderwerp: Reageer met quote

Quote:
Het vreemdelingenbeleid van de gemeente Tilburg tijdens de Eerste Wereldoorlog

Titel:
Het vreemdelingenbeleid van de gemeente Tilburg tijdens de Eerste Wereldoorlog

Ondertitel:


Auteur:
Kim Nagtzaam

Jaargang:


XXI (2003) Tilburg, tijdschrift voor geschiedenis, monumenten en cultuur

Nummer:


3

Pagina’ s:


75-80



Het vreemdelingenbeleid in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog was heel anders van opzet en uitvoering dan enig vreemdelingenbeleid in Nederland ooit. De hoofdoorzaak hiervan ligt in het feit dat Nederland in zeer korte tijd overspoeld werd door duizenden vluchtelingen. Hier was noch de regering, noch de vreemdelingenwetgeving op berekend. Men werd gedwongen ad hoc beleid te voeren, om op de een of andere manier de situatie tijdens de Eerste Wereldoorlog zowel voor de vluchtelingen als voor de Nederlandse bevolking zo leefbaar mogelijk te maken.

De Eerste Wereldoorlog had als aanleiding de moordaanslag op de Oostenrijkse troonopvolger, aartshertog Franz Ferdinand en zijn vrouw, die op bezoek waren in Sarajevo op 28 juni 1914. De aartshertog Franz Ferdinand wilde in Sarajevo duidelijk maken dat de Bosnische bevolking niet moest zwichten voor de Servische druk om samen een Groot-Servië te vormen. Ook al was de moordenaar van de aartshertog en zijn vrouw een Bosniër, al snel werd duidelijk dat Servië achter de moordaanslag zat. Oostenrijk-Hongarije verklaarde daarom op 28 juli 1914 de oorlog aan Servië. Duitsland sloot zich aan bij Oostenrijk-Hongarije, Rusland en Frankrijk voegden zich bij Servië. Voor de doortocht naar Frankrijk schond Duitsland de neutraliteit van België. Naar aanleiding daarvan verklaarde Groot-Brittannië ook de oorlog aan Duitsland. Nederland bleef tussen de strijdende buurlanden neutraal.(1)

Nationaal beleid
Al in het begin van de Eerste Wereldoorlog, in augustus 1914, brak er paniek uit onder de Belgische bevolking. De val van Luik was het eerste gevolg van de schending van de neutraliteit van België. Duizenden Belgische burgervluchtelingen staken de Nederlandse grens over waar ze aanvankelijk hartelijk werden ontvangen door de lokale bevolking. Het ‘Nederlandsch Comité tot steun aan Belgische en andere slachtoffers’ werd op initiatief van particulieren opgericht en er ontstonden meerdere initiatieven om de vluchtelingenopvang te organiseren. Deze organisaties konden de toestand al snel niet meer beheersbaar houden en de Nederlandse overheid sprong bij. Op 15 augustus 1914 werd bepaald dat onbemiddelde vluchtelingen op rijkskosten zouden worden onderhouden. De Nederlandse regering vond het belangrijk dat ze haar neutraliteit behield, er werd daarom streng opgetreden tegen ´ongewenste elementen´ onder de vluchtelingen die door een anti-Duitse stemming de neutraliteit van Nederland wel eens in gevaar zouden kunnen brengen. De regering liet vluchtelingenkampen inrichten en men was ervan overtuigd dat de opvang van vluchtelingen op deze manier beheersbaar en controleerbaar zou blijven. De troonrede van de Koningin van 15 september 1914 bevestigde dit idee.(2)

Nederland werd pas echt overspoeld door vluchtelingen toen op 7 oktober 1914 de stad Antwerpen aangevallen werd door de Duitsers. Precieze aantallen vluchtelingen zijn onbekend, maar alleen al in Brabant waren het er tienduizenden. In september eerder dat jaar was in de zuidelijke provincies de staat van oorlog afgekondigd, waardoor er een groot potentieel aan militairen aanwezig was in de provincies toen de vluchtelingenstroom extreme vormen aannam. Dankzij deze militairen werd de eerste opvang van de vluchtelingen niet meteen een catastrofe, maar de regering had wel in de gaten dat de situatie onhoudbaar werd. Derhalve werden er spreidingsoperaties gestart waarbij de vluchtelingen gratis met de trein naar het noorden mochten reizen. Toch bleef de toestroom van de vluchtelingen in het zuiden groter dan de doorstroom naar het noorden. Daarom werd er vanaf 12 oktober onderhandeld met het Antwerpse stadsbestuur en de Duitse bezetters over de terugkeer van de vluchtelingen. Tevens werd aan de burgemeesters van de betrokken Nederlandse steden aanbevolen de Belgen met zachte drang tot terugkeer naar hun vaderland te bewegen. Enkele duizenden Belgen keerden terug, enkele honderden trokken verder met de boot naar Engeland. De Nederlandse regering betaalde hun overtocht.



Het ‘elektrische gordijn’ tussen België en Nederland aan de grens bij Goirle, tijdens de Eerste
Wereldoorlog. (Coll. RHC Tilburg).


Naast de Belgische burgervluchtelingen kwamen er ook nog eens 40.000 Belgische militaire vluchtelingen naar Nederland. Deze groep militairen was weliswaar kleiner dan de groep burgervluchtelingen, maar hun aanwezigheid bracht een groot probleem met zich mee. Nederland wilde namelijk kostte wat kost zijn neutraliteit bewaren en voorkomen dat de oorlog zich uitbreidde naar eigen grondgebied. Op de tweede Vredesconferentie te Den Haag in 1907 had de Nederlandse regering een verdrag gesloten waarin de mogelijkheden om duurzame vrede te bevorderen en oorlog te voorkomen waren vastgelegd. (3) Deze mogelijkheden behelsden onder andere de afspraak dat alle oorlogvoerende militairen die de grens hadden overschreden, ontwapend en geïnterneerd moesten worden. Met interneren bedoelde men het neutraliseren van de troepen van de oorlogvoerende partijen. Het had een ander doel dan krijgsgevangenschap, waarbij men de tegenpartij probeerde te verzwakken. De militaire vluchtelingen werden, net als de burgervluchtelingen, naar kampen gebracht die men ´interneeringsdepots´ noemde. In het begin van de oorlog kwam het voor dat men zowel Duitse als Belgische soldaten in één depot plaatste.

Vanaf december 1918, na het tekenen van de wapenstilstand door België, begon de repatriëring van de Belgische geïnterneerden. Op grond van het verdrag van de tweede Vredesconferentie van 1907 was België verplicht de kosten van internering terug te betalen aan Nederland. Dit was problematisch aangezien België door de oorlog geruïneerd was en Nederland een rekening van maar liefst 53 miljoen gulden had ingediend.(4) Pas op 31 december 1937 was de rekening geheel afgelost.(5)


Vreemdelingen in Tilburg: Het Tilburgs Vluchtelingencomité
Toen het in augustus 1914 tot de Tilburgse bevolking doordrong dat er een grote Europese oorlog was uitgebroken en dat de neutraliteit van buurland België gevaar liep, brak er onrust in de stad uit. De burgemeester van Tilburg, de heer Raupp, verklaarde in de Tilburgse Courant dat de bevolking kalm moest blijven en dat men menslievendheid moest tonen wanneer Belgische vluchtelingen of gewonden naar Tilburg zouden trekken. De Belgische vluchtelingen kwamen al druppelsgewijs over de grens, maar na de val van Luik en Antwerpen werd Tilburg werkelijk overspoeld door Belgen. Zowel burgers als soldaten kwamen in groten getale het land in, te voet, met karren en met de trein. In het begin werden de vluchtelingen nog opgevangen en naar het Rode Kruis gebracht, zodat ze gevaccineerd konden worden. Maar al snel werd hun aantal zo groot dat de situatie niet langer beheersbaar of controleerbaar was. Naar aantallen kon men slechts gissen, er zijn wel tellingen verricht maar een compleet beeld pretenderen die niet te geven. In augustus en september 1914 schommelde het aantal tussen de 13.000 en 15.000 vluchtelingen. In oktober 1914 waren er nog ongeveer 10.000 Belgen in Tilburg. Vanaf november nam het aantal sterk af. Een aantal mensen keerde terug naar België, een aantal reisde door naar Groot-Brittannië en tegelijkertijd trachtte de Nederlandse regering de vluchtelingen over Nederland te verspreiden.



Aankomst van Belgische vluchtelingen op het station van Tilburg, oktober 1914. (Coll. RHC Tilburg).

In september 1914 werd in Tilburg het eerste onofficiële Tilburgse Vluchtelingencomité opgericht. Het comité zetelde in het gebouw van de R.K. Gildenbond en hield elke ochtend spreekuur om inlichtingen aan de vluchtelingen te verstrekken. Overal in de stad werden advertenties opgehangen om de bevolking op te roepen tot barmhartigheid ten aanzien van de vluchtelingen. Ook werden er kledinginzamelingen georganiseerd en droeg het comité bij aan de geestelijke verzorging van de vluchtelingen. Behalve deze initiatieven van het comité was er nog een aantal andere activiteiten in gang gezet ten bate van de vluchtelingen. In samenwerking met het Comité Tilburg van het Nederlandse Rode Kruis (dat aanvankelijk de vaccinaties verstrekte) werd Belgisch geld van de vluchtelingen door het comité gewisseld om woeker tegen te gaan. In oktober 1914, nog vóór de val van Antwerpen, sloegen alle activisten de handen ineen en richtten het Tilburgs vluchtelingencomité op, een officiële afdeling van het Nederlandsch Comité tot steun van Belgische en andere slachtoffers. Dit door particulieren opgezette Comité zou gedurende de hele oorlog in stand blijven en de vluchtelingen ondersteunen. Zij verzorgden niet alleen materiële zaken zoals kleding en huisvesting, maar droegen ook zorg voor onderwijs en geneeskundige hulp aan de vluchtelingen. Zij kregen veel steun van de plaatselijke bevolking.(6)

Uiteraard kon het Comité het niet alleen redden met de steun van de bevolking. De hulp van militairen, politie en stationspersoneel was zeker de eerste weken onontbeerlijk om de grote stroom vluchtelingen op te vangen. Tevens was het gemeentebestuur een belangrijke actor in het netwerk. Het Comité sprak in zijn jaarverslag van 1914 over botsende belangen van het college van B en W en het Comité zelf. Het college van B&W had voor alles het gemeentebelang op het oog, het Comité het vluchtelingenbelang. Toch gingen de maatregelen van het college van B en W uiteraard voor. Er was sprake van veel overleg en discussie, waarbij de tact van één wethouder in het bijzonder, de heer Ackermans, genoemd werd.



Het Tilburgse Vluchtelingencomité 1914-1915, onder voorzitterschap van Frans Verbunt
(zittend derde van links). Zittend uiterst rechts kapelaan Lambert Poell, voorzitter van de
onderwijscommissie. (Coll. RHC Tilburg).


Overige actoren in het netwerk van het lokale vluchtelingencomité waren de regeringscommissaris voor Zeeland en Noord-Brabant de heer Ruijs de Beerenbrouck, met wie men besprekingen voerde, het Nederlandse vluchtelingencomité waar het Tilburgse Comité een afdeling van was, het Provinciale vluchtelingencomité waarmee men correspondeerde, de Belgische consul uit Breda van wie men maandelijks geld kreeg voor de Belgische soldaten, een Belgisch comité dat allerhande steun verleende zoals hulp bij het inwisselen van geld, en het bestuur van de N.K. Harmonie dat lokalen, stoelen en tafels aanbood voor vergaderingen.(7)

Beleid van het gemeentebestuur van Tilburg
Intussen zat het gemeentebestuur ook niet stil. Er zijn ontzettend veel beleidsstukken en plannen geschreven tijdens de Eerste Wereldoorlog. Behalve de structurele maatregelen die de gemeente trof, zoals het bouwen van vluchtoorden of het verstrekken van voedsel en kleding, trof de gemeente met name ad-hocmaatregelen naar aanleiding van incidenten. Een voorbeeld: als bleek dat de vluchtelingen zich verveelden en daarom baldadig werden, had de lokale bevolking daaronder te lijden. De Tilburgse bevolking klaagde daarover, de Tilburgsche Courant wijdde er een artikel aan, het gemeentebestuur pakte dit op en schreef een nota over mogelijke lichtbeeldvertoningen of ander soort vermaak. Op deze wijze zijn over de meest uiteenlopende onderwerpen beleidsstukken geschreven en besproken door het gemeentebestuur, waarna er maatregelen zijn genomen om de situatie te veranderen .(8)

De meest ongastvrije tijdelijke maatregel die het gemeentebestuur trof, was wel de intrekking van de uitkeringen aan de Tilburgers die onderdak boden aan vluchtelingen, tussen eind oktober 1914 en januari 1915. Half oktober werden de Belgische vluchtelingen opgeroepen om terug te keren naar Antwerpen, omdat België weliswaar onder Duitse bezetting was, maar niet langer onveilig zou zijn. Zowel bestuurders uit Antwerpen als de burgemeester van Tilburg de heer Raupp, en de minister van Binnenlandse Zaken de heer Cort van der Linden, kondigden meerdere malen aan dat de weg naar Antwerpen, en later naar heel België weer veilig was voor de vluchtelingen en drongen erop aan te vertrekken. De vluchtelingenstroom kwam echter nauwelijks op gang. Dit had te maken met het feit dat de Belgen de situatie niet vertrouwden. Met name de mannen weigerden om terug te gaan, uit angst voor krijgsgevangenschap. Daarom besloot het gemeentebestuur van Tilburg hardere maatregelen te nemen. Op 22 oktober 1914 deelde burgemeester Raupp mee dat het college van B en W had besloten om vanaf 25 oktober 1914 geen vergoeding meer toe te kennen aan Tilburgse inwoners die aan onbemiddelde Belgische vluchtelingen onderdak boden.(9)



Belgische vluchtelingen op het perron van het station van Tilburg, oktober 1914. (Coll. RHC Tilburg).

De gemeente was vrij in het nemen van deze beslissing, ook al waren de kosten die gemaakt werden voor de vluchtelingen, verhaalbaar op de rijkskas. Omdat Tilburg in de grensstreek lag, waren er behalve vluchtelingen uit België, ook vele gemobiliseerde Nederlandse militairen in de stad ondergebracht. De textielfabriekshallen waren al zo goed als vol met Nederlandse soldaten toen de vluchtelingen naar Tilburg kwamen.(10) Het ging het bestuur dus niet zozeer om het geld, als wel om de overlast en de huisvestingsproblemen die de vluchtelingen de stad bezorgden. Door deze maatregel zetten vele particulieren hun ´gasten´ op straat, waarna er voor de Belgen niets anders op zat dan terug te keren naar België of verder te trekken naar vluchtoorden in Nederland. Voor de terugkeer naar België moesten de vluchtelingen van de Duitse bezetter wel een legitimatiebewijs bij zich hebben. Alleen Duitse consulaire ambtenaren mochten deze verstrekken. Dit veroorzaakte een hoop administratief over-en-weer geschrijf tussen Tilburg en de Duitse consul in Rotterdam, en onduidelijkheid voor de vluchtelingen. Het Tilburgs Vluchtelingencomité lag over deze toestanden in de clinch met de gemeente. Na lang aandringen heeft het gemeentebestuur de maatregel op 1 januari 1915 ingetrokken, er werden weer uitkeringen verstrekt op kosten van de regering. Maar het grootste aantal vluchtelingen was toen reeds vertrokken of ondergebracht in vluchtoorden.

Aan een drietal onderwerpen heeft het gemeentebestuur van Tilburg tijdens de Eerste Wereldoorlog uitvoerig aandacht besteed. Er zijn naar aanleiding daarvan ook meerdere maatregelen voor de lange termijn genomen. Deze drie terugkerende onderwerpen waren de huisvesting van de geïnterneerde soldaten en de burgervluchtelingen, de financiën aangaande de geïnterneerde soldaten, burgervluchtelingen en Duitse deserteurs en de gezondheidszorg ten behoeve van de geïnterneerde soldaten en burgervluchtelingen.

Huisvesting
De huisvesting van de geïnterneerde soldaten en burgervluchtelingen was een grote zorg voor het gemeentebestuur. In november 1914 moesten de vluchtelingen die gehuisvest waren in fabriekshallen, scholen en magazijnen plaatsmaken voor nog meer gemobiliseerde Nederlandse militairen. Ze werden ondergebracht in het Trappistenklooster en het jongenspatronaat, waar ze met grote aantallen boven op elkaars lip zaten. Ook de zusters Ursulinen en de zusters van Liefde werd verzocht om vreemde militairen op te vangen en te verzorgen totdat ze doorvervoerd zouden worden naar interneringsplaatsen elders in Nederland. De burgemeester schreef de zusters persoonlijk een brief en wees hun erop dat het niet verstandig was om de Franse, Britse en Belgische soldaten in dezelfde ruimte onder te brengen als de Duitse soldaten.(11) Begin 1916 liet de regeringscommissaris van Zeeland en Noord-Brabant, de heer Ruijs de Beerenbrouck, weten dat de opvangruimtes ontruimd moesten worden in beide provincies en dat de onbemiddelde vluchtelingen ondergebracht moesten worden in de net afgebouwde vluchtoorden te Ede, Uden en Nunspeet (strafkamp). Wanneer dit gebeurd was, zou de vergoeding van rijkswege aan particulieren voor onderdak ophouden, zodat er dan geen nieuwe onbemiddelde vluchtelingen meer bij zouden komen of terug zouden keren vanuit de kampen.(12)


Kledinginzameling voor de Belgische vluchtelingen door het comité onder leiding van mevr. Cor
Brouwers-van Waesberghe (tweede van rechts), lid van het Belgische Vluchtelingencomité
1914-1915. (Coll. RHC Tilburg).


Het Tilburgs Vluchtelingencomité maakte zich opnieuw sterk voor de vluchtelingen en zorgde ervoor dat Ruijs de Beerenbroeck zijn maatregelen afzwakte. De vluchtelingenlokalen zouden pas half maart ontruimd worden, het Vluchtelingencomité hoefde niet op te houden met het onderhouden van onbemiddelde vluchtelingen die ofwel door ziekte, ofwel wegens hun stand niet ondergebracht konden worden in de kampen. Nadat er op 29 maart nog een afscheidsfeest georganiseerd werd voor de Belgische vluchtelingen, vertrok het grootste deel naar Uden en Ede. De ongewenste elementen werden naar Nunspeet gebracht. De vluchtelingen die in Tilburg achterbleven, waren veelal bemiddelde Belgen die in hun eigen onderhoud konden voorzien, zieken of armen van hoge stand die vanwege hun goede gedrag niet naar een kamp hoefden maar waarvoor in de stad onderdak werd gezocht, en tot slot een kleine groep Duitse deserteurs.(13) Ook bleef een aantal geïnterneerde Belgische soldaten achter. In 1916 werden er in Tilburg acht houten huisjes geplaatst voor 27 gezinnen van geïnterneerde Belgische soldaten. (14)

In 1917 werd de burgemeester benaderd door de generaal-majoor, hoofd van de afdeling Internering in Nederland, met de vraag of hij in zijn gemeente nog meer geïnterneerden kon onderbrengen en eventueel ook krijgsgevangenen en burgervluchtelingen. De burgemeester antwoordde heel stellig dat er in Tilburg absoluut geen plaats was voor nog meer vreemdelingen. Er waren nog steeds honderden Belgische gezinnen in de stad, in hotels, pensions en bij particulieren. Bovendien zaten de openbare ruimtes, fabriekshallen en dergelijke vol met gemobiliseerde Nederlandse soldaten, en was er nog een aantal geïnterneerde Belgische soldaten ondergebracht in paviljoens en andere opvanggelegenheden. Tilburg was na drie jaar Eerste Wereldoorlog nog steeds vol met vluchtelingen en soldaten.(15)

In 1918, toen het einde van de Eerste Wereldoorlog in zicht kwam, vertrokken de meeste Belgische vluchtelingen uit de stad, terug naar België. Ook de geïnterneerde soldaten keerden vanaf december terug. De Franse vluchtelingen bleven nog wat langer, maar in februari 1919 waren ook de meeste Franse vluchtelingen uit Tilburg vertrokken.(16) Toen het vluchtoord in Uden werd opgeheven in juni 1919, mochten de vluchtelingen die daar nog woonden en niet naar huis wilden of konden, zelf aangeven in welke gemeente ze voortaan wilden verblijven in Nederland. Deze mensen kregen dan acht maanden rijksonderstand waarna ze hun eigen boontjes moesten doppen, of alsnog terug moesten keren naar het land van herkomst. In Tilburg kwamen er om deze reden tien gezinnen en vier alleenstaande personen, in totaal 54 mensen, wonen. Ze werden in barakken geplaatst omdat de woningnood in Tilburg groot was wegens een stijgende bevolkingsgroei. De barakken hadden geen kachel of meubels, de woontoestand van de vreemdelingen was dan ook nijpend totdat het Burgerlijk Armenbestuur van Tilburg op aandringen van de gemeente in september 1919 ingreep en betere voorzieningen trof.(17)


Houten noodwoningen uit de Eerste Wereldoorlog voor de Belgische vluchtelingen in de
Wichmansstraat. Deze woningen zijn in de jaren twintig afgebroken. (Coll. RHC Tilburg).


Financiën
De financiën voor de geïnterneerde soldaten, burgervluchtelingen (zowel Belgen als Fransen) en Duitse deserteurs zijn tijdens de Eerste Wereldoorlog nauwkeurig door de gemeente bijgehouden. Dit moest ook wel omdat de gemeente alleen die kosten kon verhalen waarvan nauwkeurige rekeningen waren opgemaakt. Er zijn dan ook rekeningen terug te vinden die tot in de kleinste details zijn uitgewerkt.(18) Regelmatig werden er uitgaven niet terugbetaald, omdat er iets niet klopte in de boekhouding. De minister van Binnenlandse Zaken was erg secuur in de beoordeling van de aanvragen. Herhaaldelijk werd er via de Commissaris van de Koningin door de minister op gewezen dat men de kosten zo laag mogelijk moest houden. Ook waren het Vluchtelingencomité, de hoofden van de vluchtoorden te Uden, Ede en Nunspeet en de inspecteur der Volksgezondheid te Nijmegen betrokken bij de financiën. De reiskosten van die vreemdelingen die terugkeerden naar hun land van herkomst konden worden verhaald op hun eigen regering, net als kosten voor de Belgische en Franse vluchtelingen die na de Eerste Wereldoorlog nog in Tilburg verbleven.(19) Dit waren burgers en soldaten die in verband met hun gezondheid nog niet terug konden keren naar huis. De gemeente moest dan zelf achter de openstaande rekeningen aan, want noch het Rijk, noch de provincie bood ondersteuning hierin. In 1920 heeft de gemeente Tilburg de laatste declaraties verstuurd naar de Commissaris van de Koningin. Op dat moment was er nog maar één Belgische vluchteling over in Tilburg, voor zover bekend bij het gemeentebestuur.(20)


Gezondheidszorg
De gezondheidszorg ten behoeve van de geïnterneerde soldaten en burgervluchtelingen was de derde kwestie waar de gemeente zich regelmatig mee bezighield. In het begin van de Eerste Wereldoorlog probeerde men iedere vluchteling die binnenkwam in de stad meteen te vaccineren bij het Rode Kruis. Toen de vluchtelingenstroom te massaal werd lukte dit niet meer. Men ging door met de vaccinaties maar kon lang niet alle vluchtelingen behandelen. Omdat de medische kosten door het Rijk werden vergoed, werden ook hier weer rekeningen van bijgehouden en opgestuurd naar de Commissaris van de Koningin. De artsen en apothekers mochten alleen rekeningen indienen tegen armentarief.(21) Wanneer een dure behandeling noodzakelijk was, moest de arts eerst toestemming vragen aan de inspecteur van de Volksgezondheid te Nijmegen. In Tilburg waren twee artsen aangesteld voor de behandeling van onvermogende vluchtelingen. De twee vluchtelingen-artsen, dokter Proot en dokter Bloemen, verrichtten vrijwel alle mogelijke medische handelingen. Ze waren huisarts, chirurg en fysiotherapeut tegelijk. Alleen bevallingen werden door vroedvrouwen verricht. Regelmatig kregen de artsen hun rekeningen onbetaald terug van het Rijk omdat ze te hoge kosten hadden gemaakt, of omdat ze verkeerde tarieven hadden gehanteerd. Met name dokter Proot moest het nogal eens ontgelden. De Belgische vluchtelingen waren overigens niet erg te spreken over de twee artsen. Er zijn klachten ingediend, en vluchtelingen die genoeg geld hadden om zelf een dokter uit te kiezen deden dat onmiddellijk. Vanaf april 1919 konden de kosten voor geneeskundige hulp aan vluchtelingen die door hun fysieke gesteldheid nog niet terug waren gekeerd naar België, niet langer verhaald worden op de Nederlandse overheid, maar wel op de Belgische. Ook de kosten voor de terugreis van een vluchteling die was opgeknapt moesten verhaald worden bij de Belgische overheid.(22)


Een bijzondere oorlogsaangelegenheid na 1918
De Eerste Wereldoorlog heeft uiteraard een nasleep van jaren gehad. Niet alleen voor de oorlogvoerende landen, maar ook voor Nederland en specifieker nog, voor de gemeente Tilburg. Aan één aangelegenheid is door het Tilburgse gemeentebestuur na afloop van de Eerste Wereldoorlog nog bijzonder veel aandacht en zorg besteed. Dat is aan de graven van enkele Belgische en Franse oorlogsslachtoffers op begraafplaatsen in Tilburg, die, jaren nadat ze begraven waren als vluchtelingen, werden opgeëist door familie.

Tussen 1921 en 1923 is er correspondentie gevoerd over vier graven van Belgische militairen tussen de regering van België, de burgemeester van Tilburg, de minister van Binnenlandse Zaken, het comité ´Souvenir Belge´, waarvan de Belgische consul te Tilburg de voorzitter was, en het bestuur van Rooms-Katholieke begraafplaats Den Besterd. De familie van de Belgische soldaten die in Tilburg begraven waren, wilde de graven verplaatsen naar België. De minister van Binnenlandse Zaken heeft aan de burgemeester van Tilburg gevraagd of hij hiervoor kon zorgen. Het parochiebestuur werd benaderd omdat men aanvankelijk dacht dat zij de graven in beheer had. Dit bestuur maakte van de gelegenheid gebruik om voorwaarden aan het vervoer van de graven te stellen: de graven mochten verplaatst worden op voorwaarde dat het gemeentebestuur de begraafplaats niet op zou heffen. Hier was dus blijkbaar sprake van. Al snel bleek echter dat niet het parochiebestuur, maar het comité ´Souvenir Belge´ zijn toestemming moest verlenen. Dit heeft het gedaan en de graven zijn in 1923 verplaatst naar België. De burgemeester heeft voor de benodigde vervoersvergunningen gezorgd, de kisten zijn opgegraven en in zinken lijkkisten overgezet, waarna ze naar België zijn gebracht.(23) Tevens zijn er tussen 1922 en 1925 stoffelijke overschotten opgevraagd van Franse oorlogsslachtoffers die in Tilburg begraven waren bij de kerk van parochie het Heike. De minister van Binnenlandse Zaken heeft namens de Franse regering dit verzoek doorgespeeld naar de burgemeester van Tilburg. Deze heeft op zijn beurt weer toestemming gevraagd aan de pastoor van parochie het Heike. De graven zijn na lange tijd kosteloos opgegraven en vervoerd naar Frankrijk.(24)

Bovenstaande gebeurtenissen laten zien dat de regeringen van België en Frankrijk, tot jaren na de Eerste Wereldoorlog, zeer zorgvuldig omgingen met hun oorlogsslachtoffers en begaan waren met de achtergebleven familieleden. De Nederlandse regering stelde zich solidair op en verleende alle hulp die nodig was om de graven te verplaatsen, al ging er nogal wat correspondentie over en weer voordat alles geregeld was.


Kim Nagtzaam (1979) is in maart 2003 afgestudeerd voor de opleidingen Nederlands recht en Bestuurskunde aan de Universiteit van Tilburg. In het kader van haar rechtshistorische en bestuurskundige afstudeerrichting heeft zij twee scripties geschreven over het vreemdelingenbeleid in Nederland vanaf de eerste Vreemdelingenwet (1849) tot aan de Tweede Wereldoorlog. Hiervoor heeft zij stage gelopen bij het Rechtshistorisch Centrum van Tilburg, en werd ze begeleid door de heer J. Boeren (RHCT), mevrouw B. Van Erp-Jacobs (UvT) en de heer S. Zouridis (UvT). Dit artikel is een korte samenvatting van haar rechtshistorische scriptie.
Momenteel is zij werkzaam bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties als beleidsmedewerker op de afdeling Bestuur en Wetgeving en houdt zij zich bezig met de rechtspositie van politieke ambtsdragers en integriteitsbeleid.

Noten

(1) E. de Roodt, ‘Oorlogsgasten. Vluchtelingen en krijgsgevangenen in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog’, Zaltbommel: Europese Bibliotheek 2000, p. 13-14.
(2) ´Diepbegaan met het lot van alle volken, die in den krijg zijn meegesleept, draagt Nederland de buitengewone lasten, die het worden opgelegd, gewillig en ontvangt met open armen alle ongelukkigen, die binnen zijn grenzen een toevlucht zoeken’.
(3) http://www.planetwork.org/planetwork.org_haagsvrede.html
(4) H.W. von der Dunk e.a., ‘Vluchten voor de groote oorlog, Belgen in Nederland 1914-1918’, Amsterdam: De Bataafsche leeuw 1988, p. 64-65.
(5) Nederland heeft nooit een rekening ingediend voor de kosten van de burgervluchtelingen, die op 45 miljoen gulden werden beraamd.
(6) Voorbeelden hiervan: de Tilburgse padvinders en damescollectanten zamelden geld in voor de vluchtelingen en de telefoonmaatschappij verzorgde een gratis telefoonaansluiting in het gebouw waar het comité gezeteld was.
(7) Zie het Eerste Verslag van het Tilburgsch Vluchtelingen-Comité uit 1915, te vinden als bijlage in het volgende archiefstuk: RHCT: Secretariearchief gemeente Tilburg 1908-1937, nr. B17-18-19, ‘Jaarverslag gemeente 1914’, 1914.
(8) Om nog een aantal onderwerpen te noemen: er zijn beleidsstukken over besmettelijke ziekten bij vluchtelingen en hoe daarmee om te gaan geschreven, over logistieke zaken zoals het vervoeren van de vluchtelingen naar vluchtoorden of het terugbrengen naar België, over de toestand van de publieke vrouwen onder de vluchtelingen, over de Belgische onderwijzers die de Belgische kinderen moesten onderwijzen en ga zo maar door.
(9) Tilburgsche Courant 22 oktober 1914.
(10) A.M.P. Kleijngeld, ‘Gemobiliseerde militairen in Tilburg tijdens de Eerste Wereldoorlog’, Tilburg: Stichting Zuidelijk Historisch Contact 1983, p. 55-68.
(11) RHCT: Secretariearchief gemeente Tilburg 1907-1937, nr. 335, ‘afdeling II. Declaratiekosten vreemde militairen’, 1914.
(12) RHCT: Secretariearchief gemeente Tilburg 1907-1937, nr. 113, ‘Afdeling II. Onderstand Belgische vluchtelingen’, 1916.
(13) RHCT: Secretariearchief gemeente Tilburg 1907-1937, nr. 752, ‘Lijst van Duitsche deserteurs welke zijn gevestigd in de gemeente’, 1917.
(14) RHCT: Secretariearchief gemeente Tilburg 1907-1937, nr. 760, ‘Stukken betreffende de huisvesting van Belgische geïnterneerden’, 1916.
(15) RHCT: Secretariearchief gemeente Tilburg 1907-1937, nr. 756, ‘Stukken betreffende de opvang, ondersteuning en TBC-gevallen van Belgische vluchtelingen in 1917’, 1917.
(16) RHCT: Secretariearchief gemeente Tilburg 1907-1937, nr. 187, ‘Afdeling I. Ontruiming fabriek van Van Puijenbroeck aan de Goirleschen weg. Franse vluchtelingen’, 1919.
(17) RHCT: Secretariearchief gemeente Tilburg 1907-1937, nr. 349, ‘Afdeling I. Mobilisatie. Diversen. Opheffing vluchtoord Uden’, 1919.
(18) Bijvoorbeeld: RHCT: Secretariearchief gemeente Tilburg 1907-1937, nr. 188, ‘Afdeling II. Declaratie onderstand van Duitsche deserteurs’, 1917, en RHCT: Secretariearchief gemeente Tilburg 1907-1937, nr. 145, ‘Onderstand Belgische vluchtelingen’, 1917
(19) RHCT: Secretariearchief gemeente Tilburg 1907-1937, nr. 222, ‘Afdeling I. terugkeer naar België van Belgische vluchtelingen’, 1919.
(20) RHCT: Secretariearchief gemeente Tilburg 1907-1937, nr. F018/12, ‘Financiën/Declaratën ten bate der gemeente. Onderstand aan vluchtelingen afdeling II’, 1918.
(21) RHCT: Secretariearchief gemeente Tilburg 1907-1937, nr. 31, ‘Financën geneeskundige hulp voor vluchtelingen’, 1918.
(22) RHCT: Secretariearchief gemeente Tilburg 1907-1937, nr. 72, ‘Afdeling II. Geneeskundige hulp aan vluchtelingen’, 1919 .
(23) RHCT: Secretariearchief gemeente Tilburg 1907-1937, nr. D041/14, ‘Graven van Belgische militairen binnen de gemeente afdeling I’, 1921-1923.
(24) RHCT: Secretariearchief gemeente Tilburg nr. 871, 1907-1937, nr. D041/32, ‘Graven van Fransche oorlogsslachtoffers afdeling I’, en nr. B014/02, ‘Vervoeren en opgraven van lijken Fransche onderdanen’, 1922.



http://www.historietilburg.nl/tijdschrift/6.1/582.htm
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
Yvonne
Admin


Geregistreerd op: 2-2-2005
Berichten: 45457

BerichtGeplaatst: 30 Mei 2007 17:22    Onderwerp: Reageer met quote

Verordening gemeente Harderwijk uit 1918: Vertrek naar België van de vrouwen en kinderen...

Verordening van de gemeente Harderwijk, getiteld 'Vertrek naar België van de vrouwen en kinderen der naar hun Vaderland teruggekeerde leden van het Belgische Leger', 1918.

Toen België bij de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) betrokken raakte, sloegen vele burgers en soldaten op de vlucht, voornamelijk naar neutraal Nederland. Ruim een miljoen Belgische burgers en militairen zochten in Nederland een goed heenkomen. De Nederlandse regering zag zich voor grote problemen gesteld met deze ‘invasie’. Weliswaar trokken velen weer terug naar het vaderland toen de toestand daar weer tot rust kwam. Toch zouden nog ongeveer 100.000 Belgische burgers in Nederland achterblijven.

Zij werden ondergebracht in fabrieken, loodsen en later in speciaal gebouwde vluchtoorden. De Belgische soldaten werden, volgens de regels van het neutraliteits-verdrag, ontwapend en geïnterneerd, om te voorkomen, dat zij zouden deelnemen aan oorlogshandelingen. De grootste interneringskampen verrezen bij Zeist en Harderwijk.

Op 11 oktober 1914 arriveerde een eerste groep van 1.500 Belgische soldaten in Harderwijk. Twee dagen later steeg het aantal tot 13.000. Harderwijk zag haar bevolking van 7.500 inwoners in enkele dagen verdrievoudigen. Aanvankelijk werden de soldaten samengepropt in twee kazernes. Intussen bouwde men een met prikkeldraad omheind tentenkamp op de heide buiten Harderwijk. Daarheen werden de soldaten gebracht en onder bewaking gesteld van een detachement Nederlandse militairen. In december begon men met de bouw van 50 houten barakken, die elk 250 man moest herbergen. Er kwamen ziekenzalen, kantines, winkels, kerken, badgebouwen, wasserijen, schoollokalen, postkantoren etc..

Het kamp Harderwijk was een stadje op zich. Aan het verblijf van de Belgen te Harderwijk herinnert nu alleen nog het Belgisch Ereveld op de Algemene Begraafplaats. Daar zijn de lichamen bijgezet van hen die gedurende de internering overleden aan tuberculose, longontsteking en in 1918 aan de Spaanse griep. De hygiënische omstandigheden waren slecht, de medische verzorging pover. Men was dan ook blij dat de wapenstilstand werd gesloten. De Belgen konden weer terug naar het vaderland, met achterlating van 553 overledenen.

Recent verscheen over dit onderwerp: drs. A.L. Reijngoudt, Gehalveerde mensen. Het Belgenkamp in Harderwijk 1914-1918, Schaffelaarreeks, BDU Uitgeverij BV, 2004

Zie voor de verordening:
http://www.geschiedenisbus.nl/museumstuk/010_verordening%20harderwijk.htm
_________________
Met hart en ziel
De enige echte

https://twitter.com/ForumWO1
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail Bekijk de homepage
Yvonne
Admin


Geregistreerd op: 2-2-2005
Berichten: 45457

BerichtGeplaatst: 02 Jun 2007 6:31    Onderwerp: Reageer met quote

In het interneringskamp bij Zeist, beter bekend als het Belgenkamp, werden tijdens de Eerste Wereldoorlog ruim 15.000 Belgische soldaten - en ook gewone burgers - vastgenomen. Conform de Vredesconferentie van Den Haag van 18 oktober 1907 moest het neutrale Nederland immers oorlogvoerende militairen ontwapenen en zo ver mogelijk van het stijdtoneel interneren. De Utrechtse Heuvelrug vormde een geschikte plek.

Lees verder op de site van Collectie Utrecht, foto's, verhalen, tekeningen:
http://www.collectieutrecht.nl/view.asp?type=object&id=486
_________________
Met hart en ziel
De enige echte

https://twitter.com/ForumWO1
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail Bekijk de homepage
Yvonne
Admin


Geregistreerd op: 2-2-2005
Berichten: 45457

BerichtGeplaatst: 02 Jun 2007 6:32    Onderwerp: Reageer met quote

Nog even het verschil uitleggen:

Interneringskampen en krijgsgevangenkampen:

In interneringskampen staat de controle op politieke tegenstanders of politiek onbetrouwbaar geachte bevolkingsgroepen centraal.
Krijgsgevangenkampen zijn eveneens interneringskampen, waarbij hier echter steeds internationaalrechtelijke normen dienen te worden nageleefd.
_________________
Met hart en ziel
De enige echte

https://twitter.com/ForumWO1
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail Bekijk de homepage
Yvonne
Admin


Geregistreerd op: 2-2-2005
Berichten: 45457

BerichtGeplaatst: 04 Jul 2007 6:27    Onderwerp: Reageer met quote

Op de vlucht voor wrede Duitsers

Nederland was tijdens de Eerste Wereldoorlog een neutraal eiland te midden van het oorlogsrumoer. Zowel vanuit België Al vanuit Duitsland zochten vluchtelingen hun toevlucht in ons land. Her en der richtte de Nederlandse overheid ’asielzoekerscentra’ in.

Duitsland viel België op 4 augustus 1914 binnen. Tienduizenden Belgen sloegen op de vlucht, beangstigd door de verhalen over de wreedheid van de Duitse veroveraars. Ze konden maar twee kanten op: naar Nederland of het Kanaal over naar Engeland.

Om de nood van de vluchtelingen te lenigen, werd al snel het Nederlands Comit?ot steun aan Belgische en andere slachtoffers (kortweg: Amsterdams Comitée opgericht. Het was een particulier initiatief, maar later neerde de overheid het werk.

Het grootste aantal vluchtelingen kwam Nederland binnen na de beschieting en de val van Antwerpen op 10 oktober 1914. Op dat ogenblik waren er naar schatting een miljoen Belgen in ons land, onder wie meer dan 40.000 militairen. De regering verspreidde de burgervluchtelingen over het land, waarna provinciale vluchtelingencomitée zich over hen ontfermden. De militairen werden ontwapend en geïnterneerd. Zo’n 7000 soldaten zagen echter kans in burgerkleren via Vlissingen naar Engeland te ontsnappen om daar opnieuw dienst te nemen. Zes generaals en 400 andere officieren kregen onderdak in Zwolle.

Tijdelijk onderdak
Reeds op 12 oktober begonnen de onderhandelingen tussen de Belgische overheid en de Duitse bezetter over de terugkeer van de burgerbevolking. De Nederlandse regering oefende zachte drang uit om zo veel mogelijk Belgen naar huis te laten gaan. In november 1914 waren er nog 323.600 vluchtelingen geregistreerd, in december nog 200.000 en vanaf mei 1915 bleef het aantal tot het eind van de oorlog constant: 105.000. Belgié ontvluchten ging niet meer: de Duitsers grendelden de grens van Vaals tot Cadzand af met een 180 kilometer lange draadversperring. Honderden mensen kwamen om doordat dit ’IJzeren Gordijn’ onder een spanning van 2000 volt stond.

De Nederlandse regering vond dat de opvang van vluchtelingen vooral een taak was voor de gewone burger. Er waren echter te weinig particulieren die vluchtelingen onderdak boden. Daarom kwamen er enkele tijdelijke kampen, terwijl tegelijkertijd de bouw van een permanent kamp in Nunspeet startte.

Tijdelijke kampen waren er in Bergen op Zoom (twee tentenkampen), Roosendaal (suikerfabriek Java voor 1600 personen), Hontenisse (een tenten- en barakkenkamp voor 4000 mensen), Baarle-Nassau (in de stationsgebouwen), Amsterdam (in loodsen langs het IJ), Scheveningen (in het Circus), Oldebroek (in de barakken van de artillerieschietschool), Veenhuizen (ongeveer 1500 burgers) en Tilburg (tentenkamp ”Kijk in de Pot”, waarvan de bewoners later werden overgeplaatst naar het in allerijl gebouwde barakkenkamp ”Plein XIII”). Het woord ”kamp” klonk wat negatief en daarom sprak de overheid liever over ”(rijks)vluchtoord”.

Gedurende de gehele oorlogsperiode was er in Tilburg een woonwagenkamp voor gevluchte Belgische woonwagenbewoners. In Veenhuizen waren ook 340 mannen ondergebracht die in Antwerpen tijdens het bombardement uit de gevangenis waren vrijgelaten. Zij zijn begin 1915 overgedragen aan de Duitse bezettingsautoriteiten.

Rijk en arm
Bij het onderbrengen van de vluchtelingen streefden de autoriteiten naar het type huisvesting dat paste bij de sociale status van de vluchteling. Vermogende Belgen mochten zich buiten de vluchtoorden vestigen. De overheid rangschikte de arme vluchtelingen in drie categorie? A: gevaarlijke of ongewenste elementen, B: minder gewenste elementen, C: fatsoenlijke behoeftigen.

Van de definitieve kampen was vluchtoord Nunspeet bestemd voor 13.000 personen uit de categorie?A en B („de heffe des volks”), met een door prikkeldraad omrasterde en bewaakte afdeling voor misdadige lieden. Vluchtoord Uden kon 10.000 vluchtelingen uit de groepen B en C bergen en in Gouda richtte het plaatselijke steuncomit?en vluchtoord in voor 2000 personen.

Vluchtoord Ede moest als modelkamp dienen en was bedoeld voor categorie C. Dit kamp kon 10.000 personen bergen. Het werd voorjaar 1917 opgeheven, waarbij de nog aanwezige bewoners naar kamp Nunspeet gingen. Het Deense Dorp, een afdeling met verplaatsbare woningen, verhuisde mee naar Nunspeet en kreeg later een functie in Belgié voor mensen die door de oorlog dakloos waren geworden.

In de praktijk kwam er van deze tweedeling in arme/niet fatsoenlijke en rijke/wel fatsoenlijke vluchtelingen niet veel terecht, maar door deze maatregelen gaven vele vluchtelingen er wel de voorkeur aan naar Belgié terug te keren. Dit was ook de reden dat de maximale opnamecapaciteit van de vluchtoorden nooit volledig is benut. Het waren meest vrouwen, kinderen en bejaarden die er terechtkwamen: in Nunspeet op het hoogtepunt 7050 personen, in Ede maximaal 5400 en in Uden 7020.

Behalve barakken met woon- en slaapvertrekken waren er winkels, een kerk, een postkantoor en een ziekenzaal in elk kamp. In maart 1915 ontving de Nederlandse regering uit Denemarken een gift van 325.000 gulden. Daarmee richtte zij in Gouda, Ede en Uden werkplaatsen in, waar de Belgen verplaatsbare woningen fabriceerden. Die kwamen terecht in Ede, Uden, Scheveningen en Amsterdam, terwijl er 38 naar Zierikzee gingen voor Belgische vissers.

Deserteurs
De militairen vormden een verhaal apart. Nederland was als neutraal land verplicht hen te ontwapenen en te interneren. Reeds tijdens de eerste oorlogsdagen staken 52 Belgische en 179 Duitse militairen in Limburg de grens over. Ze werden samen ondergebracht in een leegstaande kazerne in Alkmaar. Samen! Dat was vragen om narigheid. Daarom werd voor de Duitsers kamp Bergen gebouwd en de Belgen gingen al snel naar kamp Gaasterland. Er vluchtten ook bijna 1600 Engelse militairen van de First Royal Naval Brigade naar Nederland. Zij waren bij Calais geland en zagen zich bij de verdediging van Antwerpen de terugweg afgesneden.

Amersfoort en Harderwijk moesten het leeuwendeel der geïnterneerden onderdak bieden. Omdat de kazernes te klein waren, ontstonden er onhoudbare toestanden. Daarom werd in beide plaatsen een tentenkamp ingericht.

De 125 Duitsers in Bergen hielden soms heftige twistgesprekken, doordat er nogal wat deserteurs bij zaten. In mei 1916 besloot de regering na zorgvuldig onderzoek 32 deserteurs vrij te laten. Het aantal geïnterneerden groeide door het stranden van vliegtuigen, marineschepen en onderzeeboten. In 1917 nam het aantal deserteurs dat naar Nederland vluchtte meer en meer toe. Er kwam daarom een apart deserteurskamp. In dat jaar werden 554 deserteurs in vrijheid gesteld.

Belgische, Britse en Franse officieren die weigerden op hun erewoord te beloven geen ontvluchtingspogingen te ondernemen, werden geïnterneerd in Urk of in fort Wierickerschans bij Bodegraven. Vanaf maart 1915 was er in het voormalig Depot van Discipline in Vlissingen een strafklasse ter afzondering van „tuchteloze elementen.”

Gezinnen
Gehuwde geínterneerden genoten speciale gunsten: hun gezinnen mochten zich in de omgeving van het kamp vestigen en de gevangenen kregen verlof hen regelmatig te bezoeken. Ten gevolge van de kamernood die daardoor ontstond, kwamen er klachten binnen over de hoge kamerhuren. Door de slechter wordende economische omstandigheden geraakten ook steeds meer vrouwen van ge?erneerden zonder inkomsten, waardoor opname in een vluchtoord steeds dreigend op de achtergrond aanwezig was. Om dit probleem op te lossen, werden bij Amersfoort, Harderwijk en Oldebroek en in het Gaasterland zeven gezinsdorpen gebouwd. Daar bevonden zich in mei 1918 maar liefst 6640 gezinnen.

Door tewerkstelling in Nederlandse bedrijven verlieten steeds meer ïnterneerden de kampen. Daarvoor werd slechts toestemming verleend als er geen Nederlandse arbeidskrachten beschikbaar waren. Er was echter dringend behoefte aan werknemers, omdat zeer veel Nederlandse jonge mannen waren gemobiliseerd. Hierdoor ontvolkten de interneringskampen, zodat er steeds meer oorden werden samengevoegd. Harderwijk was het laatste kamp dat overbleef.

In totaal zijn in Nederland geïnterneerd geweest: 33.105 Belgen (onder wie 406 officieren), 1751 Engelsen (139 officieren), 1461 Duitsers (68 officieren), 8 Fransen (5 officieren) en 4 Amerikanen. Op 11 november 1918 was de oorlog voorbij. Pas vanaf december konden de ge?erneerden repatri?n. De Nederlandse regering betaalde de treinreis van de vluchtelingen. Eindelijk konden ze naar huis.

http://www.refdag.nl/artikel/116982/Op+de+vlucht+voor+wrede+Duitsers.html#
_________________
Met hart en ziel
De enige echte

https://twitter.com/ForumWO1
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail Bekijk de homepage
RJ



Geregistreerd op: 13-4-2006
Berichten: 881
Woonplaats: Goes

BerichtGeplaatst: 04 Jul 2007 22:18    Onderwerp: Reageer met quote

Super, Yvonne! In de zomervakantie ga ik over dit onderwerp een scriptie schrijven. Ook dit kan ik weer goed gebruiken!
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail MSN Messenger
Ieperiet



Geregistreerd op: 17-2-2005
Berichten: 465
Woonplaats: Westerlo be.

BerichtGeplaatst: 01 Okt 2007 21:01    Onderwerp: Reageer met quote

Er moeten hier heel wat Belgen gezeten hebben in deze mooie streek van Nederland. Cool


Shot at 2007-10-01

Shot at 2007-10-01

Shot at 2007-10-01
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
A. de Koster



Geregistreerd op: 15-1-2006
Berichten: 1488

BerichtGeplaatst: 01 Okt 2007 21:08    Onderwerp: Reageer met quote

Op de fabriek waar ik momenteel werk de Zuid-Chemie in Sas van Gent zijn er in 1914 tot 1918 ook belgische vluchtelingen opgevangen,hoeveel weet ik niet precies maar kan ik wel eens vragen aan iemand van de heemkundige kring aldaar als er intresse voor is.
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Bekijk de homepage
Adriaan van Kammen



Geregistreerd op: 25-3-2006
Berichten: 2775
Woonplaats: Meppel

BerichtGeplaatst: 01 Okt 2007 21:13    Onderwerp: Reageer met quote

Graag zou ik zeggen. Moet je zeker doen.
Goede informatie komt soms uit een heel onverwachte hoek.
En er is zeker interesse voor.
_________________
Have a sigar
(___{}____]]] ~ ~ ~ ~

Old soldiers never die
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
A. de Koster



Geregistreerd op: 15-1-2006
Berichten: 1488

BerichtGeplaatst: 01 Okt 2007 21:21    Onderwerp: Reageer met quote

Ik zal mijn best doen en zo spoedig mogelijk wat laten weten.Trouwens van het internerings depot in Bergen (N.H.) heb ik nog een aanzicht van de "Hobbyruimte" hierbij bijgevoegd.


Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Bekijk de homepage
mrs Stan



Geregistreerd op: 2-7-2007
Berichten: 4607
Woonplaats: Terneuzen

BerichtGeplaatst: 02 Okt 2007 11:04    Onderwerp: Reageer met quote

Quote:
Op de fabriek waar ik momenteel werk de Zuid-Chemie in Sas van Gent zijn er in 1914 tot 1918 ook belgische vluchtelingen opgevangen,hoeveel weet ik niet precies maar kan ik wel eens vragen aan iemand van de heemkundige kring aldaar als er intresse voor is.


Daar heb ik zeker interesse voor! Misschien weten ze van de Heemkundige kring nog meer te vertellen over Zeeuws Vlaanderen tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Greetz, Margreet
_________________
"Those boys were lions led by donkeys" quoted by our friend Mike about the victims of shot at dawn
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Bekijk de homepage
A. de Koster



Geregistreerd op: 15-1-2006
Berichten: 1488

BerichtGeplaatst: 02 Okt 2007 11:11    Onderwerp: Reageer met quote

Ik zal mijn best doen.Hopenlijk werken ze mee.
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Bekijk de homepage
A. de Koster



Geregistreerd op: 15-1-2006
Berichten: 1488

BerichtGeplaatst: 02 Okt 2007 11:58    Onderwerp: Reageer met quote

Hierbij een link naar de site van de heemkundige kring van Sas van Gent waarin inderdaad wordt geschreven over het feit dat de oude fosfaat fabriek (het huidige Zuid-Chemie) als opvang voor vluchtelingen diende.

Ik zal nog contact met hun opnemen of ze nog meer info hebben en tevens informeren bij mijn directeur of hij er nog documentatie over heeft of iets dergelijks,maar is wel intressant omdat ze het ook hebben over Terneuzen als tijdelijke opvang voor vluchtelingen.Laat je niet gekmaken door de titel "Spookhuis aan de poeldijk" . Embarassed Is echt flauwekul opgeblazen door de media.Ik speelde er vroeger als kind. Wink

http://www.heemkundigekringsasvangent.nl/content.php?var_content=116
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Bekijk de homepage
kobbe2coilge



Geregistreerd op: 1-10-2007
Berichten: 6
Woonplaats: Tussen de bomen niet verre van hier

BerichtGeplaatst: 02 Okt 2007 17:18    Onderwerp: Reageer met quote

Ieperiet @ 2007-10-01 22:01 schreef:
Er moeten hier heel wat Belgen gezeten hebben in deze mooie streek van Nederland. Cool

Jazeker. Bekijk deze tweede vluchtelingenfoto maar eens:

Belgische vluchtelingen in Ede,
geplaatst op dringend verzoek van naamgenoot & forumlid Patte.


Ook voor deze foto geldt: klik erop, en u wordt een vergroting voorgeschoteld met een namenlijst in opbouw.
Dringend gewenste aanvullingen (namen) kunt u ook [ hier ] kwijt als commentaar.

Een derde fotoreeks post ik in één keer. Dat betreft enkele klassefoto's uit Nunspeet van 1918-10-18... waarschijnlijk vlak voordat de mensen weer naar huis gingen, benieuwd naar wat er van hun huizen was overgebleven...

Kobbe
 

 
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail Bekijk de homepage
mrs Stan



Geregistreerd op: 2-7-2007
Berichten: 4607
Woonplaats: Terneuzen

BerichtGeplaatst: 03 Okt 2007 10:47    Onderwerp: Reageer met quote

Quote:
Ik zal nog contact met hun opnemen of ze nog meer info hebben en tevens informeren bij mijn directeur of hij er nog documentatie over heeft of iets dergelijks,maar is wel intressant omdat ze het ook hebben over Terneuzen als tijdelijke opvang voor vluchtelingen.Laat je niet gekmaken door de titel "Spookhuis aan de poeldijk" . Is echt flauwekul opgeblazen door de media.Ik speelde er vroeger als kind.


Ik laat me niet gek maken door zulke titels hoor Cool
Ik ben benieuwd waar in Terneuzen er vluchtelingen zijn opgevangen. Mocht ik kunnen helpen bij het op zoek gaan naar info hierover, laat het maar weten.

Greetz, Margreet Cool
_________________
"Those boys were lions led by donkeys" quoted by our friend Mike about the victims of shot at dawn
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Bekijk de homepage
Yvonne
Admin


Geregistreerd op: 2-2-2005
Berichten: 45457

BerichtGeplaatst: 03 Okt 2007 10:50    Onderwerp: Reageer met quote

kobbe2coilge @ 02 Okt 2007 18:18 schreef:
Ieperiet @ 2007-10-01 22:01 schreef:
Er moeten hier heel wat Belgen gezeten hebben in deze mooie streek van Nederland. Cool

Jazeker. Bekijk deze tweede vluchtelingenfoto maar eens:

Belgische vluchtelingen in Ede,
geplaatst op dringend verzoek van naamgenoot & forumlid Patte.


Ook voor deze foto geldt: klik erop, en u wordt een vergroting voorgeschoteld met een namenlijst in opbouw.
Dringend gewenste aanvullingen (namen) kunt u ook [ hier ] kwijt als commentaar.

Een derde fotoreeks post ik in één keer. Dat betreft enkele klassefoto's uit Nunspeet van 1918-10-18... waarschijnlijk vlak voordat de mensen weer naar huis gingen, benieuwd naar wat er van hun huizen was overgebleven...

Kobbe




Kan dit u verder helpen?
http://www.forumeerstewereldoorlog.nl/viewtopic.php?t=4159
_________________
Met hart en ziel
De enige echte

https://twitter.com/ForumWO1
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail Bekijk de homepage
Yvonne
Admin


Geregistreerd op: 2-2-2005
Berichten: 45457

BerichtGeplaatst: 03 Okt 2007 10:52    Onderwerp: Reageer met quote

mrs Stan @ 02 Okt 2007 12:04 schreef:
Quote:
Op de fabriek waar ik momenteel werk de Zuid-Chemie in Sas van Gent zijn er in 1914 tot 1918 ook belgische vluchtelingen opgevangen,hoeveel weet ik niet precies maar kan ik wel eens vragen aan iemand van de heemkundige kring aldaar als er intresse voor is.


Daar heb ik zeker interesse voor! Misschien weten ze van de Heemkundige kring nog meer te vertellen over Zeeuws Vlaanderen tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Greetz, Margreet


Hier misschien Margreet?
http://www.forumeerstewereldoorlog.nl/viewtopic.php?t=2642
_________________
Met hart en ziel
De enige echte

https://twitter.com/ForumWO1
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail Bekijk de homepage
mrs Stan



Geregistreerd op: 2-7-2007
Berichten: 4607
Woonplaats: Terneuzen

BerichtGeplaatst: 03 Okt 2007 11:46    Onderwerp: Reageer met quote

Bedankt voor de tip Yvonne. Meteen de topic gelezen. Ik hoop daar zeker nog meer over te weten te komen nu.
Sas van Gent en Zelzate (zoals het nu dus heet) liggen hier zo'n 10-15 minuten rijden vandaan

Toevallig moet ik zo meteen naar Zelzate om daar bij de Standaard Boekhandel mijn Passchendaele boek op te halen. Ik neem denk ik mijn camera maar mee..

Greetz, Margreet Cool
_________________
"Those boys were lions led by donkeys" quoted by our friend Mike about the victims of shot at dawn
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Bekijk de homepage
A. de Koster



Geregistreerd op: 15-1-2006
Berichten: 1488

BerichtGeplaatst: 03 Okt 2007 12:03    Onderwerp: Reageer met quote

Bij zelzate op de markt staat ook nog een monument voor de gevallene van zelzate,is mooi,alleen moet de zon schijnen,is nu wel erg depressief.
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Bekijk de homepage
kobbe2coilge



Geregistreerd op: 1-10-2007
Berichten: 6
Woonplaats: Tussen de bomen niet verre van hier

BerichtGeplaatst: 03 Okt 2007 12:11    Onderwerp: Reageer met quote

Yvonne @ 2007-10-03 11:50 schreef:
Kan dit u verder helpen?
http://www.forumeerstewereldoorlog.nl/viewtopic.php?t=4159

Yvonne,

Bedankt voor de tip.
Ik zou in die archieven inderdaad heel wat namen kunnen vinden, maar de juiste naam bij het juiste gezicht krijgen, dat is andere koek! En daar is het mij in feite om te doen.
De foto's zijn inmiddels zo'n 90 jaar oud. Als er vandaag de dag geen herkennings-reacties op die foto's binnenkomen, dan zijn het vanaf morgen defnitief foto's met 'naamloze vluchtelingen'.

Speciaal voor de onderzoekers naar de oorden Ede, Nunspeet & Uden
Over de bemoeienis van Alfons Van Coillie met de vakscholen in de vluchtoorden Ede, Uden en Nunspeet: lees betreffende tekst op deze bladzijde van ons familiewebblad die aan hem is gewijd.


 
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail Bekijk de homepage
mrs Stan



Geregistreerd op: 2-7-2007
Berichten: 4607
Woonplaats: Terneuzen

BerichtGeplaatst: 03 Okt 2007 15:57    Onderwerp: Reageer met quote

A. de Koster @ 03 Okt 2007 13:03 schreef:
Bij zelzate op de markt staat ook nog een monument voor de gevallene van zelzate,is mooi,alleen moet de zon schijnen,is nu wel erg depressief.


Ik heb er vanmiddag foto's van genomen. Ik zal ze morgen plaatsen.

Greetz, Margreet
_________________
"Those boys were lions led by donkeys" quoted by our friend Mike about the victims of shot at dawn
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Bekijk de homepage
kobbe2coilge



Geregistreerd op: 1-10-2007
Berichten: 6
Woonplaats: Tussen de bomen niet verre van hier

BerichtGeplaatst: 14 Okt 2007 22:43    Onderwerp: Reageer met quote

Hallo,

Vluchtoorden Ede en Nunspeet

Een eerder geplaatste berichten aanpassen lukt hier niet.
Maar..., na wat gepruts aan mijn bestanden bij Flickr worden alle eerder geplaatste foto's hiervóór niet meer correct weergegeven.

Daarom nu een [ rechtstreekse bladwijzer ] naar Flickr waarmee mijn complete vluchtelingen-fotoalbum weer bereikbaar is.


 
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail Bekijk de homepage
Paddy



Geregistreerd op: 9-11-2007
Berichten: 9287
Woonplaats: Idiot Trench, Dendermonde

BerichtGeplaatst: 05 Jan 2008 9:38    Onderwerp: Re: Vluchtelingen in Nederland 1914-1918 Reageer met quote

Yvonne @ 10 Okt 2005 6:28 schreef:

Het kampleven was minder vredig dan het in de diverse krantjes werd afgeschilderd, want de redacties moesten rekening houden met censuur. In kamp Zeist brak op 3 december 1914 een opstand uit naar aanleiding van de woekerprijzen voor drank en rookwaren. Er vielen 8 doden en 18 gewonden. De Belgen gooiden met stenen, de Nederlandse kampbewakers schoten met scherp..


3 van hen zijn nog steeds te Harderwijk begraven:
DE MAEYER Jan Jozef Soldaat Genie, °Willebroek, +Zeist (NL) 03/12/1914 Harderwijk, B.M.E. (NL)
DE SMEDT Pieter Frans Soldaat 2é Linie, °Buggenhout 01/01/1882, + Zeist (NL) 03/12/1914 Harderwijk, B.M.E. (NL)
DE VRIEZE Corneille Camille Soldaat 9é Linie, °Sint-Jans-Molenbeek, + Zeist (NL) 03/12/1914 Harderwijk, B.M.E. (NL)

en 3 zonder verdere gegevens:
BONTEMPS Gaston Soldaat Genie,+Zeist (NL) 03/12/1914
CEUPPENS Frans Soldaat Genie, +Zeist (NL) 03/12/1914
CLEMENT Honoré Soldaat 9é Linie, +Zeist (NL) 03/12/1914

Verdere gegevens steeds welkom Smile
_________________
Greetings from a Little Gallant Belgian:-)
Patrick De Wolf
http://ablhistoryforum.be/

There is a very fine line between "hobby" and "mental illness".
"We're doomed, I tell ye!"
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail Bekijk de homepage
Paddy



Geregistreerd op: 9-11-2007
Berichten: 9287
Woonplaats: Idiot Trench, Dendermonde

BerichtGeplaatst: 05 Jan 2008 10:52    Onderwerp: Reageer met quote

Ooit eens gekocht op een rommelmarkt voor 1€ Smile
(afmetingen 10 x 15 cm)


_________________
Greetings from a Little Gallant Belgian:-)
Patrick De Wolf
http://ablhistoryforum.be/

There is a very fine line between "hobby" and "mental illness".
"We're doomed, I tell ye!"
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail Bekijk de homepage
Richard



Geregistreerd op: 3-2-2005
Berichten: 13329

BerichtGeplaatst: 05 Jan 2008 12:30    Onderwerp: Reageer met quote



Oh, zit ie daar?! Ik miste hem al een tijdje...
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
Erik de Bruin



Geregistreerd op: 6-6-2006
Berichten: 180
Woonplaats: Veluwe

BerichtGeplaatst: 07 Jan 2008 9:45    Onderwerp: Reageer met quote

gvdbor @ 11 Nov 2005 23:25 schreef:
Mark schreef:
Het kaartje komt uit Bossenbroek en Kruishoop, Vluchten voor de Groote Oorlog. Belgen in Nederland 1914-1918 (Amsterdam 1988).

Opmerkelijk is dat Amersfoort niet apart genoemd wordt op dat kaartje. Daar werden in de loop van de oorlog nog twee dorpen gebouwd voor de opvang van familieleden van de geïnterneerden.


Als ik het goed heb begrepen was kamp Zeist feitelijk in Amersfoort.
Blz. 15 uit "Gehalveerde Mensen":

"Behalve in Amersfoort (de gangbare benaming van die kamp werd 'Kamp Zeist', hoewel het lag op het grondgebied van Soest)...."

Inderdaad waren naast het militair interneringskamp (eigenlijk twee) nog wat voorzieningen voor burgers getroffen.
Eentje daarvan was langs de Utrechtseweg nr. 191 (Alberts dorp), nu een camping en meteen na de oorlog een conferentieoord van de Protestantenbond! Na WO-2 werd het opgekocht (het kampje) door ene Meijer die er een recreatiegelegenheid van maakte (nadat eerst repatrianten uit Ned. O.-Indië er hadden vertoeft).

De twee militaire kampen lagen naast elkaar (Camp I en Camp II) en er rest niets meer van ter plaatse. Ze bezoeken is zelfs al geen sinecure!
Camp I lag op de plaats waar nu het viaduct over de A28 ligt, dat leidt naar het Kamp Zeist waar ook het mil luichtvaartmuseum is gevestigd. De grond is afgegraven tijdens de bouw van de snelweg A28.
Camp II lag ernaast. Op de plaats daarvan ligt nu een testbaan van de nabijgelegen militaire installaties. In 1914 lagen hier ook de schietpunten van de garnizoensschietbanen, die de kogelvangers hadden op de huidige Leusderheide (ongeveer op de plaats waar nu de bij militairen bekende "hut van Klaas" staat) De schietbanen werden verplaatst toen Camp II werd ingericht.
De officiële naam van de interneringsinrichtingen was "Interneringskamp Amersfoort-legerplaats bij Zeist"
_________________
Er bestaat een infanteriewaarheid: "Blijf laag".
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
gvdbor



Geregistreerd op: 19-7-2005
Berichten: 1346
Woonplaats: Ermelo

BerichtGeplaatst: 11 Mrt 2008 11:17    Onderwerp: Reageer met quote

http://www.destentor.nl/regio/veluwenoord/2784129/Belgen-uit-vergetelheid-gehaald.ece

Vandaag artikel in de Stentor over te plaatsen monument in Nunspeet.
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Bekijk de homepage
PvdHeuvel



Geregistreerd op: 20-4-2008
Berichten: 28
Woonplaats: Gent

BerichtGeplaatst: 20 Apr 2008 21:48    Onderwerp: Reageer met quote

Belgen in Uden op zoek naar hun geschiedenis
door onze correspondente Willie Roks. maandag 14 april 2008 | 02:59 | Laatst bijgewerkt op: dinsdag 15 april 2008 | 10:49


UDEN - De Belgische vlag hing zaterdagochtend uit bij theater Naat Piek. Aanleiding was het bezoek van een delegatie Belgen uit Deerlijk (nabij Kortrijk) voor een bezoek vanwege het voormalige vluchtelingenkamp tijdens de Eerste Wereldoorlog. Sinds 2004 organiseren een groep kunstenaars en de heemkundekring Uden de Belse Fiste om dit stukje geschiedenis levend te houden.

De contacten kwamen op gang via ex-Zeelander Peter van den Heuvel die inmiddels deel uit maakt van de cultuurraad in Deerlijk. Samen met Bernard Verschuere en Patrick Ravelingien kwamen de Belgen hun licht opsteken over het Belgenkamp Vluchtoord dat indertijd rond het oude PNEM-gebouw gevestigd was en tevens om te kijken of er een uitwisseling van gegevens tot stand kan komen. Kunstenaar Antoon Versteegde, wethouder Hidde Nota, stadsdichter Maarten van den Elzen en Pierre van Diepenbeek van de heemkundekring ontvingen het gezelschap met Brabantse gastvrijheid en worstenbrood.

Na het vertonen van de film over het reilen en zeilen in het kamp, kregen de bezoekers ook de oude wielerbaan te zien en de maquette in het heemkundegebouw. "Wij hebben in West-Vlaanderen een belangrijke geschiedenis ten aanzien van de 'grote oorlog' zoals wij dat noemen", zei Verschuere. "De streek rondom Deerlijk lag in de frontlinie en er vielen meer slachtoffers dan tijdens de Tweede Wereldoorlog. Een bekend componist en dichter, Rene De Clerq uit Deerlijk, is in die tijd ook naar Nederland gevlucht en gaf les aan Belgische vluchtelingen. Eerlijk gezegd wist ik niets van het bestaan van een groot kamp in Uden tot dat Peter ons daarover vertelde." Ook Pierre van Diepenbeek was blij met de Belgische bezoekers. Ondanks dat hij hij al veel gegevens over die tijd gevonden heeft, blijven er nog veel vragen open. Een aantal daarvan hoopt hij op deze manier beantwoord te krijgen. De huisjes werden na de oorlog in 1919 afgebroken en naar België gebracht. Maar waar zijn ze gebleven? En zijn er nog kranten uit die tijd waarin iets over het kamp in Uden vermeld staat?

De leden van de Deerlijkse cultuurraad gaan overleggen met hun achterban over verdere samenwerking, maar een lezing in Deerlijk door Van Diepenbeek staat voorlopig bovenaan het verlanglijstje. In Uden heeft Versteegde nog plannen genoeg om de Belse Fiste verder uit te breiden met een hoogtepunt rond 2015 als het honderd jaar geleden is dat het Belgenkamp ingericht werd. "Het is een hiaat in ons geheugen en in de geschiedenisboekjes", aldus Versteegde.
Cultuurraad Deerlijk
Deerlijk telt 11.000 inwoners en ligt in West Vlaanderen. Iedere Belgische gemeente heeft een cultuurraad.
Deze wordt gevormd door leden van alle plaatselijke verenigingen.

De raad adviseert over culturele zaken en subsidies.

Uit de cultuurraad wordt een Raad van Bestuur gevormd bestaande uit 8 personen. De bezoekers van afgelopen zaterdag maken deel uit van dit bestuur.

Rene De Clerq uit Deerlijk schreef gedichten over de 'grote oorlog'. In Uden doet Maarten van den Elzen hetzelfde.


http://www.brabantsdagblad.nl/regios/udenveghel/inboxudenveghel/2974019/Belgen-in-Uden-op-zoek-naar-hun-geschiedenis.ece
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht MSN Messenger
Yvonne
Admin


Geregistreerd op: 2-2-2005
Berichten: 45457

BerichtGeplaatst: 29 Jul 2009 5:45    Onderwerp: Reageer met quote

Collectie artikelen en beelden, Ze kwamen met duizenden tijdens de Eerste Wereldoorlog: Belgen die het geweld ontvluchtten. Het neutrale Nederland was daarvoor de enige veilige vluchtplaats. In het filmarchief van de RVD is een aangrijpende film over de opvang van vluchtelingen, direct na het uitbreken van de oorlog in 1914 gemaakt. Helaas is van de film geen enkele beschrijving bewaard gebleven. Onbekend is daarom wie de film gemaakt heeft, en op welke locaties is gefilmd. Elke nadere informatie wordt daarom zeer op prijs gesteld!

Na de Duitse inval sloegen miljoenen Belgen op de vlucht. Honderdduizenden trokken via Oostende en Zeebrugge naar Engeland. Evenveel trokken verder naar Frankrijk. Meer dan 1 miljoen vluchtelingen trokken naar Nederland. Onder deze vluchtelingen bevonden zich ook een 35.000 militairen, die werden geïnterneerd. Duizenden “gemotiveerden” van hen zouden ontsnappen om via Groot-Brittannië en Frankrijk, terug deel te nemen aan de oorlog.

Het grootste deel van de burgervluchtelingen keerde voor het einde van het jaar weer terug naar huis. Meer dan 100.000 Belgen bleven echter in Nederland achter. Van deze groep werden diegenen die niet zelf in hun levensonderhoud konden voorzien (ongeveer 20.000) ondergebracht in vluchtoorden te Gouda, Uden, Nunspeet en Ede die onder toezicht stonden van de Nederlandse overheid, en waar de Belgen tot het einde van de oorlog in zeer goede omstandigheden werden gehuisvest. Inspecties van het internationale Rode Kruis onder leiding van Zwitserland, hebben dit meermaals bevestigd

Lees verder:
http://geschiedenis.vpro.nl/artikelen/37805717/
_________________
Met hart en ziel
De enige echte

https://twitter.com/ForumWO1
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail Bekijk de homepage
A. de Koster



Geregistreerd op: 15-1-2006
Berichten: 1488

BerichtGeplaatst: 29 Jul 2009 11:07    Onderwerp: Reageer met quote

Neem contact met professor Alexander Vanneste. Er waren maar een aantal spoorlijnen die nog toegangkelijk waren tijdens WO 1 (ik dacht drie) en die dubbele poorten voor voertuigen waren er ook maar een aantal van ik dacht ook maar drie of vier. Ik weet bijna zeker dat hij de poort kan determineren.
_________________
www.gi-qmstore.com gespecialisserd in Korea en Vietnam oorlog gear.
Nederland in WO1
www.zeeland1914-1918.nl
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Bekijk de homepage
VULCANUS



Geregistreerd op: 23-8-2006
Berichten: 69

BerichtGeplaatst: 06 Jan 2010 17:38    Onderwerp: GEVLUCHT NEDERLAND HARDERWIJK Reageer met quote

Nog steeds heb ik noch een getuigenverslag noch een studie of boek gevonden van iemand die de vlucht van gelijk welk soldaat beschrijft vanaf het moment dat hij alleen, of met één van de 30.000 medesoldaten, de Nederlands grens oversteekt tot in een of ander vluchtelingenkamp in Nederland.

*De boeken: "Oorlogsgasten" van Evelyn De Roodt, "Gehalveerde mensen" het Belgenkamp in Harderwijk 1914-1918, de licentiaatscriptie "Belgische geïnterneerden in Nederland gedurende de eerste wereldoorlog" door G. Laporte zijn me bekend.
*De verslagen van Armand Hasevoets en van Eugène Etienne en Charles De Croix zijn me ook bekend.
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
VULCANUS



Geregistreerd op: 23-8-2006
Berichten: 69

BerichtGeplaatst: 08 Jan 2010 12:36    Onderwerp: VLUCHTEN-INTERNERING-NEDERLAND Reageer met quote

Nog altijd heb ik noch een getuigenverslag noch een studie of boek gevonden van iemand die de vlucht van gelijk welk soldaat beschrijft vanaf het moment dat hij alleen, of met één van de 30.000 medesoldaten, de Nederlandse grens oversteekt tot in een of ander vluchtelingenkamp in Nederland.

*De boeken: "Oorlogsgasten" van Evelyn De Roodt, "Gehalveerde mensen" het Belgenkamp in Harderwijk 1914-1918, de licentiaatscriptie "Belgische geïnterneerden in Nederland gedurende de eerste wereldoorlog" door G. Laporte zijn me bekend.
*De verslagen van Armand Hasevoets en van Eugène Etienne en Charles De Croix zijn me ook bekend.
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
Percy Toplis



Geregistreerd op: 9-5-2009
Berichten: 13284
Woonplaats: Suindrecht

BerichtGeplaatst: 07 Mrt 2010 23:15    Onderwerp: Reageer met quote

Oorlogsgasten in Nederland tijdens de EersteWereldoorlog

Evelyn de Roodt

Tijdens de Eerste Wereldoorlog zochten meer dan een miljoen vluchtelingen - militairen en
burgers - hun toevlucht tot het neutrale Nederland. Het ging om verschillende categorieën, elk
met eigen sociale en politieke status. Zij leefden onder wisselende omstandigheden in Nederland,
ingekwartierd of in kampen. Hun verblijf leidde bij de bevolking tot uiteenlopende reacties. Drs.
E.U. de Roodt (1947) studeerde sociale wetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam.
Sinds enkele jaren houdt zij zich bezig met historisch onderzoek. Zij schreef onder meer over de
geschiedenis van Rotterdam en over de Eerste Wereldoorlog, met als meest recente publicatie
het boek 'Oorlogsgasten'.


Inleiding
Tijdens de Eerste Wereldoorlog was het neutrale Nederland een toevluchtsoord voor een
ongekend aantal vluchtelingen en krijgsgevangenen, naar schatting zo'n 1,3 miljoen. De
Nederlandse regering was niet voorbereid op de toeloop van zoveel asielzoekers en bovendien
was de opvang gecompliceerd, omdat het om heel verschillende categorieën ging. Die hadden
elk hun eigen achtergrond en politieke status en vielen daardoor onder vier verschillende
departementen die te maken hadden met toelating en opvang. Via veel improviseren kwam het
tot een zekere regelgeving, waarbij het handhaven van de neutraliteit een voortdurende bron van
politieke zorg was. Verder moest bij alle maatregelen een afweging worden gemaakt tussen
verheven humanitaire doelstellingen en het dagelijkse draagvlak in de samenleving.
In deze bijdrage, gebaseerd op het boek Oorlogsgasten[1], zullen de lotgevallen van de
verschillende groepen vluchtelingen in Nederland aan de orde komen, waarbij het accent valt op
hun leefsituatie en hun verhouding tot de Nederlandse bevolking.
De illustraties zijn aquarellen van de Nederlandse kunstenaar Jan Hoynck van Papendrecht[2],
die een speciale voorkeur had voor militaire onderwerpen. Tijdens de oorlogsjaren kon hij zijn
hart ophalen en reisde hij onder meer de interneringskampen af om al die bijzondere
buitenlandse uniformen fraai vast te leggen.

Lees verder op http://www.collectie.legermuseum.nl/sites/strategion/contents/i004529/arma35%20oorlogsgasten%20in%20nederland.pdf
_________________

"Omdat ik alles beter weet is het mijn plicht om betweters te minachten."
Marcel Wauters, Vlaams schrijver en kunstenaar 1921-2005
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
Berichten van afgelopen:   
Plaats nieuw bericht   Plaats Reactie    Forum Eerste Wereldoorlog Forum Index -> Nederland tijdens WO1 Tijden zijn in GMT + 1 uur
Ga naar Pagina 1, 2  Volgende
Pagina 1 van 2

 
Ga naar:  
Je mag geen nieuwe onderwerpen plaatsen
Je mag geen reacties plaatsen
Je mag je berichten niet bewerken
Je mag je berichten niet verwijderen
Ja mag niet stemmen in polls


Powered by phpBB © 2001, 2002 phpBB Group