Forum Eerste Wereldoorlog Forum Index Forum Eerste Wereldoorlog
Hét WO1-forum voor Nederland en Vlaanderen
 
 FAQFAQ   ZoekenZoeken   GebruikerslijstGebruikerslijst   WikiWiki   RegistreerRegistreer 
 ProfielProfiel   Log in om je privé berichten te bekijkenLog in om je privé berichten te bekijken   InloggenInloggen   Actieve TopicsActieve Topics 

artikel in Geschiedenis mgazine nr 8

 
Plaats nieuw bericht   Plaats Reactie    Forum Eerste Wereldoorlog Forum Index -> Boeken en recensies Actieve Topics
Vorige onderwerp :: Volgende onderwerp  
Auteur Bericht
Andriessen



Geregistreerd op: 2-2-2005
Berichten: 785
Woonplaats: Akersloot gem.Castricum

BerichtGeplaatst: 29 Nov 2015 21:26    Onderwerp: artikel in Geschiedenis mgazine nr 8 Reageer met quote

Keizer Wilhelm II, schuldig of zondebok?

Onder die titel las ik een artikel in het overigens zeer interessante en uitstekend geïnformeerde “Geschiedenis Magazine” van Nov/Dec 2015 nr 8 waarop naar mijn mening enkele rechtzettingen, in verband met de historische correctheid, toch wel wenselijk zijn

Er is natuurlijk ontzettend veel geschreven over deze Duitse keizer en maar heel weinig daarvan in positieve zin. De biografie van Röhl , die in het artikel wordt genoemd, spant in deze negatieve beeldvorming m.i. wel de kroon naast natuurlijk de in de Eerste Wereldoorlog door het Britse propaganda-apparaat verspreidde anti Wilhelm propaganda. Helaas is nu ook in voornoemd artikel deze negatieve anti-Wilhelm tendens duidelijk merkbaar en ontkomt dus ook niet geheel aan de invloed van die negatieve propaganda, een invloed welke tot in onze dagen nog steeds onverminderd voortduurt.

Ik zal enkele van de in dit artikel aangehaalde stellingen hier herhalen en van commentaar voorzien.

Stelling 1: Over de samenwerking tussen Wilhelm II en Bismarck lezen we in het artikel:
“Maar al snel lagen keizer en kanselier op ramkoers, Dit kwam vooral omdat Wilhelm vastbesloten was zelf de hoofdlijnen van het beleid uit te zetten”.

Kritiek: Een onjuiste maar eindeloos herhaalde bewering. Wilhelm was destijds nog jong en idealistisch en wilde zijn invloed uitoefenen om de arbeiders in Duitsland betere levens- en werkomstandigheden te bieden. Daar is op zich natuurlijk niets op tegen.

In het zich snel industrialiserende Duitsland rond de eeuwwisseling begonnen de arbeiders zich te organiseren en voor hun rechten op te komen. Nu waren de sociale voorzieningen onder Bismarck al aanzienlijk verbeterd. In 1882 had hij de wet op ziekteverzekering ingevoerd, in 1884 gevolgd door een ongevallenverzekering en in 1889 diende hij nog een wet in voor ouderdoms- en invaliditeits verzekeringen maar verder wilde hij eigenlijk niet gaan. Hij was van mening dat de Staat daarmede voldoende aan haar verplichtingen had voldaan.
Wilhelm daarentegen interesseerde zich buitengewoon voor de sociale omstandigheden van de arbeiders en vooral die van vrouwen en kinderen. Hij wilde dan ook de sociale wetgeving verder uitbreiden en moderniseren maar vond Bismarck daarbij op zijn weg.
In mei 1889 brak er een staking uit onder de mijnwerkers in het Ruhrgebied. Ze hadden daar nog een 63-urige werkweek in tegenstelling tot bijvoorbeeld de Britse mijnwerkers die al een 52-urige werkweek kenden. Eind mei was ca 86% van de mijnwerkers in het Ruhrgebied, de Saar, Saksen en Silezië in staking en er braken overal rellen uit tussen stakers en regeringstroepen.
Bismarck was geenszins van plan om aan de stakerseisen tegemoet te komen. Hij was van mening dat de staking van zelf wel zou doodbloeden en de arbeiders, gedwongen door de honger, binnen enkele dagen wel weer aan het werk zouden gaan.
Wilhelm daarentegen vond dat de werkgevers hun arbeiders hadden uitgebuit en gaf de mijndirecties opdracht de lonen te verhogen. Deden ze dat niet dan dreigde hij de troepen terug te trekken en daarmede de bescherming van de mijnen op te heffen.Deze ingreep van Wilhelm was het gesprek van de dag maar het gevolg was wel dat de staking aan het eind van de week over was en de mijnwerkers hun zin kregen waarbij Wilhelm persoonlijk als bemiddelaar tussen de directies en afgevaardigden van de mijnwerkers optrad en zijn uiterste best deed beide groepen tot elkaar te brengen.
Het was wel begrijpelijk dat Bismarck razend was en dit was dan ook het begin van de verwijdering tussen beide heren. In den lande werd de houding van de keizer opmerkelijk positief beoordeeld en het gevolg was dat Bismarck nu een ”anti-socialistenwet” wilde indienen waarin de regering de mogelijkheid zou krijgen om zg. “gevaarlijke agitatoren” te verbannen. Het was duidelijk dat het dan Bismarck zou zijn die kon bepalen wie hij als agitator zou beschouwen en de keizer was dan ook mordicus tegen deze anti-socialistenwet waarin hij een gevaar voor het ontstaan van een burgeroorlog aanwezig achtte.
Bismarck diende in 1889 zijn anti-socialisten wet bij de Rijksdag in en bij de daarop volgende stemming op 25 januari 1890 stemde de Rijksdag Bismarcks wet met grote meerderheid en tot opluchting van de keizer af.
Toen de keizer Bismarck daarop verzocht om nu ook een internationale conferentie te Berlijn te organiseren om daar de sociale arbeidsvoorwaarden van fabrieksarbeiders te bespreken saboteerde Bismarck dit verzoek door achter de rug van Wilhelm om de Zwitserse ambassadeur te verzoeken zo’n conferentie in Bern te gaan organiseren en zo de plannen van de keizer te dwarsbomen. Overigens ging de conferentie in Berlijn gewoon door maar hoorde Wilhelm natuurlijk wel van de acties van Bismarck en beschouwde diens intriges als een rechtstreekse aanval op de integriteit en het prestige van de Duitse Kroon en dat voor het aangezicht van geheel Europa. Opvallend is nog dat de openbare mening geheel achter de keizer stond en bij de verkiezingen in 1890 sprak liefst 66% van de kiezers zich tegen Bismarcks politiek uit en vóór de hervormingsplannen van Wilhelm.
Het waren deze tegenstellingen welke de oorzaken waren van de “ramkoers” tussen beide heren en niet de in het “Geschiedenis Magazine”genoemde reden van Wilhelm’s beweerde zucht de baas te willen spelen. De toenmalige en ook latere intriges van Bismarck zijn in dit verband vaak volledig onderbelicht gebleven. Met andere woorden; Bsmarck was bepaald niet zo’n “lekkere jongen” en zelf belust op macht en op handhaving van zijn toch al zeer machtige positie.

Stelling 2: In het artikel lezen we: “Zijn ( Wilhelm’s) ideaal was een quasi absolutistisch regime waarin niet de kanselier, maar de Keizer de spil van de macht in Duitsland moest zijn”.

Ook deze stelling is discutabel omdat uit alles is gebleken dat de keizer zich steeds zeer bewust is geweest van de positie van de Rijkskanselier en de beperktheid van zijn eigen mogelijkheden en daar ook zeker naar gehandeld heeft.
Wel juist is dat Wilhelm geen “ja-knikker” is geweest en zich zijn verantwoordelijkheid als Duits keizer terdege realiseerde en vaak de grenzen van zijn mogelijkheden opzocht. Maar hij was zich volledig bewust van de positie van zijn Kanselier binnen de Duitse “Verfassung des Deutschen Reiches” van 1871 en zijn eigen beperkingen daarin.
Het was echter Bismarck die zijn eigen machtige positie in gevaar zag komen door het onafhankelijke en krachtige optreden en vooral ook door de enorme populariteit van de keizer in Duitsland en Bismarck ontzag zich niet zich daar op allerlei, niet altijd integere manieren, tegen te verzetten.
De bewering dat Bismarck zijn machtssysteem had opgebouwd teneinde de positie van de adel te beschermen tegen de aanvallen van de liberalen komt natuurlijk niet erg geloofwaardig over. Het was juist om zijn eigen positie zeker te stellen die hem tot het opbouwen van zijn machtssysteem had aangezet.

Stelling 3: We lezen: “ Wilhelm bemoeide zich tot in de details met het benoemingsbeleid in Pruisen en in het Rijk en zat zelfs kabinetsvergaderingen voor.

Ook deze stelling is niet juist. De rechten en nadrukkelijk ook de plichten van de keizer voor wat betreft het benoemingsbeleid waren vastgelegd in voornoemde “Verfassing des Deutschen Reiches” van 1871 en wel in de artikelen 18 en 64 en naar mijn weten heeft hij kabinetszittingen nimmer voorgezeten. Wel heeft hij een keer, tijdens de behandeling van zijn hervormingsplannen mbt de sociale arbeiderswetten , die in een Rijksdagzitting toegelicht.
Er zijn legio voorbeelden te noemen waaruit overduidelijk blijkt dat de keizer zich nauwgezet hield aan de directieven van zijn kanselier. Zijn enige mogelijkheden om daar aan te ontkomen waren om hem dan te ontslaan maar daar heeft hij slechts zeer sporadisch gebruik van gemaakt en dan meestal omdat dit uit politieke overwegingen niet anders kon bijv. omdat de legerleiding de samenwerking met de kanselier opzegde en met hun ontslag dreigden hetgeen Wilhelm zich als gevolg van de aan de gang zijnde oorlog natuurlijk niet kon veroorloven, zoals bijv. in het geval van Bethmann Hollweg.

Wellicht ten overvloede laat ik hier de belangrijkste facetten van de inhoud van de artikelen, waaruit de rechten en plichten van de keizer mbt het benoemingsbeleid, duidelijk wordt, volgen en waaruit duidelijk wordt dat de keizer wel degelijk het recht had zich met het benoemingsbeleid te bemoeien.

Artikel 18: Der Kaiser ernennt die Reichsbeamten, laszt dieselben für das reich vereidigen und verfügt enforderlichen Falles deen Entlassung………
Artikel 64: Alle Deutchen Truppen sind verplichtet den Befehlen des Kaisers unbedingte Folge zu leisten, Diese Verpflichtung ist in den Fahneneid aufzunehmen….

Stelling 4:
We lezen: “Daarom benoemde hij (Wilhelm) bijvoorbeeld de kleurloze en politiek onervaren generaal Caprivi als opvolger van Bismarck. Voor ideeën had hij geen kanselier nodig meende hij, hij zat slechts verlegen om iemand die ze slaafs uitvoerde”

Ook dit is weer zo’n gekleurde stelling die niet met de realiteit overeenkomt,
Caprivi lag wel degelijk dwars en soms in heel belangrijke zaken. De keizer had zich bijv. eerder al uitgesproken over het door Bismarck uiterst belangrijk geachte “herverzekeringsverdrag” met Rusland en de Russische ambassadeur beloofd dit te zullen ondertekenen. Caprivi was daar echter mordircus tegen.Hij had de artikelen van dat verdrag bestudeerd en achtte met name het punt over de “Straits” voor Duitsland levensgevaarlijk omdat, indien de Russen dit punt aan Gr.Brittannië zouden laten lekken, (en die kans was toen zeker reëel) dit de sfeer tussen Duitsland en Engeland zeker op scherp zou zetten hetgeen Caprivi, die naar betere verhoudingen met dat land wilde streven, ten koste van alles wilde voorkomen. Ook was dit herverzekeringsverdrag duidelijk in strijd met de gemaakte eerdere afspraken met Oostenrijk Hongarije.Hij adviseerde de keizer dan ook ten stelligste om het verdrag niet te ondertekenen hetgeen Wilhelm, met zijn belofte aan de Russische ambassadeur voor ogen, desondanks dan ook niet heeft gedaan. Hij zag geen mogelijkheid om tegen de wens van zijn kanselier in te gaan.

Stelling 5: “In het artikel wordt ook de “verkleedmanie”ven de keizer ten tonele gevoerd. We lezen: “Bekend is de verkleedmanie van de keizer. Het liefst verscheen hij elk dagdeel in een ander uniform”.

Ook dat is weer zo’n geliefd anti-Wilhelm onderwerp dat echter met de historische werkelijkheid maar weinig te maken heeft maar ook door gerennomeerde historici tot in den treure werd en wordt herhaald.Het is zeker juist dat Wilhelm veel uniformen had maar daar was ook een goede reden voor. Tijdens zijn bezoeken aan de troepen droeg hij vaak het uniform van het regiment dat hij ging inspecteren en zoals we weten was het Duitse leger vrij omvangrijk en bezat een grote hoeveelheid regimenten. De keizer was ook erekolonel in veel buitenlandse legers en tijdens bezoeken aan die landen werd hij dan geacht het uniform dat bij zijn kolonelschap behoorde te dragen. Of men daar nu uit de gevolgtrekking kan maken dat hij uniformgek was gaat dan toch wel wat ver. Men zou zich dan toch ook kunnen afvragen of het war was dat de Britse koning Edward VII, bekend om zijn spreekwoordelijke ijdelheid, ruim 1100 paar schoenen had en de Russische tsaar zelfs tijdens het zwemmen nog zijn uniformpet ophield?Ook de Russische tsaar, van wie staatsraad Polovtsow nog in 1901 vaststelde dat deze op geen enkel gebied een principieel weldoordacht en consistent regeringsbeleid voerde zag men eigenlijk nimmer zonder uniform maar dat schijnt niemand te hebben gehinderd.In Duitsland, waar zelfs de stationschef in die tijd een ambtelijke sabel schijnt te hebben gedragen en de gymnasiumleraar zijn uniform van reserve-luitenant met trots in de aula droeg en de Rijkskanselier zich bij voorkeur in uniform en met een Pickelhaube vertoonde was het dragen van een uniform een doodgewone zaak en de keizer onderscheidde zich daarbij in niets van zijn landgenoten. Het behoorde gewoon tot de toenmalige mode. Het steeds maar weer herhalen van deze uniform mythe is dan wel heel gemakkelijk en doet niet bepaald als wetenschappelijk onderbouwd argument aan.

Stelling 6: We lezen:”Wilhelm had zichzelf overtuigd dat de anderen het kwaad ( de oorlog waren begonnen”.

Hieruit blijkt dat de auteur van het artikel zich toch wel heel gemakkelijk heeft neergelegd bij de onder veel historici helaas geldende “gangbare mening” en m.i. toch wat te gemakkelijk voorbij gaat aan het feit dat de keizer hier wel degelijk een heel zwaar argument hanteert, een argument waarover de discussie, nu na zo’n honderd jaar, nog steeds niet gesloten i

Overigens niets dan lof voor het uitstekende, prettig leesbare en steeds interessante geschiedenis magazine!

J.H.J.Andriessen
_________________
bezoek ook onze website www.ssew.nl
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail
Berichten van afgelopen:   
Plaats nieuw bericht   Plaats Reactie    Forum Eerste Wereldoorlog Forum Index -> Boeken en recensies Tijden zijn in GMT + 1 uur
Pagina 1 van 1

 
Ga naar:  
Je mag geen nieuwe onderwerpen plaatsen
Je mag geen reacties plaatsen
Je mag je berichten niet bewerken
Je mag je berichten niet verwijderen
Ja mag niet stemmen in polls


Powered by phpBB © 2001, 2002 phpBB Group