Forum Eerste Wereldoorlog Forum Index Forum Eerste Wereldoorlog
Hét WO1-forum voor Nederland en Vlaanderen
 
 FAQFAQ   ZoekenZoeken   GebruikerslijstGebruikerslijst   WikiWiki   RegistreerRegistreer 
 ProfielProfiel   Log in om je privé berichten te bekijkenLog in om je privé berichten te bekijken   InloggenInloggen   Actieve TopicsActieve Topics 

Het aardappeloproer van 1917

 
Plaats nieuw bericht   Plaats Reactie    Forum Eerste Wereldoorlog Forum Index -> Nederland tijdens WO1 Actieve Topics
Vorige onderwerp :: Volgende onderwerp  
Auteur Bericht
Yvonne
Admin


Geregistreerd op: 2-2-2005
Berichten: 45457

BerichtGeplaatst: 07 Dec 2005 22:59    Onderwerp: Het aardappeloproer van 1917 Reageer met quote

Schaarste aan aardappelen
De gevolgen van de Eerste Wereldoorlog werden in 1916 goed voelbaar in Amsterdam. Er ontstond een gebrek aan voedsel. Vooral aardappelen, het belangrijkste volksvoedsel, werden schaars. Ondertussen ging de export van aardappelen gewoon door. Dat leidde tot protesten en plunderingen. Eind juni 1917 kwam het tot een grote uitbarsting: een week van gewelddadigheid die het aardappeloproer wordt genoemd.

Arbeidersvrouwen
Op 28 juni 1917 probeerden arbeidersvrouwen zich meester te maken van aardappelen, die voor militairen bestemd waren. De politie greep in. De vrouwen trokken naar het stadhuis. Ze kregen wethouder Wibaut te spreken. Die verzekerde hen dat er binnen een paar dagen voldoende aardappelen van de nieuwe oogst verkrijgbaar zouden zijn.

Rijst
Toen er nieuwe aardappelen in Amsterdam arriveerden, bleken die voor de gewone arbeider onbetaalbaar. Ze werden voor de neus van de arbeidersvrouwen weggekaapt door de rijke dames. Wethouder Josephus Jitta wees hen op een extra voorraad rijst, die hun te beschikking stond. “Als ik m’n man dat voorzet, krijg ik op me donder!” antwoorde een van de vrouwen.

Plunderingen
Op maandag 2 juli trokken demonstranten naar de groentemarkt in de Marnixstraat, tussen Elandsgracht en Rozengracht. Zij bestormden daar schuiten met bloemkool en aardappelen. De politie schoot op de plunderende menigte. ’s Avonds trok een meute naar de Rietlanden, waar wagons met aardappelen geplunderd werden. Weer werden er schoten gelost.


Doden

De Amsterdamse politie werd versterkt met militairen en marechaussees. Zij schoten met scherp op de demonstranten. Er vielen negen doden en 114 gewonden

Rapport
Een rapporteur meldt op 6 juli 1917 dat hij de dag daarvoor een stel jongens uit Kattenburg heeft horen praten. Zij zeiden dat er nog wat broeide. De burgers zouden zich van wapens voorzien hebben, zodat ze de volgende keer terug konden schieten. Ook zouden zij de nummers van de schietende politiemannen onthouden, zodat later met hen afgerekend kon worden

Lafheid
Raadslid Manasse beschuldigde tijdens een raadsvergadering Amsterdamse politie van lafheid bij hun optreden op 2 juli. De Hoofdcommissaris van politie stelde hierop een onderzoek in naar het handelen van de politie tijdens het aardappeloproer

Maatregelen
Het stadsbestuur nam niet alleen ordemaatregelen, maar probeerde de bevolking ook de kalmeren door distributiekaarten voor aardappelen te verstrekken. Toen er nieuwe voorraden arriveerden werd het rustiger in de stad. Vanaf de tweede week van juli ging het leven weer zijn gewone gang.


Bron:
http://gemeentearchief.amsterdam.nl/
_________________
Met hart en ziel
De enige echte

https://twitter.com/ForumWO1
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail Bekijk de homepage
Yvonne
Admin


Geregistreerd op: 2-2-2005
Berichten: 45457

BerichtGeplaatst: 11 Dec 2005 11:34    Onderwerp: Reageer met quote

n de eerste jaren van de 20e eeuw kwam er steeds meer voedsel ter beschikking van de arbeiders. Deze positieve lijn werd echter vrij abrupt afgebroken door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog in 1914.
Nederland kwam dan wel niet in oorlog, maar had wel degelijk veel hinder van de oorlog, die in onze buurlanden werd uitgevochten. De im- en export kwam bijna helemaal stil te liggen. Er kwamen maximumprijzen en veel artikelen gingen op de bon. Op 5 januari 1917 werd de broodrantsoenering ingesteld: 4 ons brood per dag per persoon. Wie zware lichamelijke arbeid verrichtte, kreeg 1 ons extra. Daarnaast werden de centrale gaarkeukens ingericht, waar tegen een minimumprijs (meestal 15 cent) een warme maaltijd zonder vlees geleverd werd. In Amsterdam werd verachtelijk van de ‘centrale trog’ gesproken.

In de zomer van 1917 kwam het in Amsterdam tot een opstand, die uitmondde in een ware veldslag: het aardappeloproer. In de Jordaan en op de Oostelijke Eilanden zagen de arbeidersvrouwen het niet meer zitten. Ze moesten hun vaak grote gezinnen voeden, terwijl er absoluut geen aardappel meer te krijgen was.
Op 28 juni 1917 kregen deze vrouwen het bericht door, dat er in de Prinsengracht een schip zou liggen, bomvol met aardappelen, bestemd voor het leger. De vrouwen plunderden het schip en konden hun gezinnen weer voor enkele dagen te eten geven.

De onlusten bleven echter niet beperkt tot een aantal aardappelplunderende vrouwen. In de eerste week van juli gingen ook de arbeiders zelf meedoen. Pakhuizen werden aangevallen, winkels werden geplunderd. De politie zag in dat zij alleen de orde niet meer kon handhaven. De steun van soldaten werd ingeroepen.
Op 5 juli 1917 bereikte het oproer zijn tragische dieptepunt tijdens het ‘Bloedbad op het Haarlemmerplein’, zoals een krant het noemde. De militairen openden het vuur op de menigte, die daar was samengekomen, en er vielen zes doden en bijna honderd gewonden.

Omdat de arbeiders willens en wetens tegen het gezag in opstand waren gekomen, weigerde de gemeente om de nabestaanden financieel te steunen. Dit schoot in het verkeerde keelgat bij de arbeiders. Zij richtten hun woede op de twee SDAP wethouders, Vliegen en Wibaut. Waarom hadden de twee wethouders lijdzaam toegezien hoe de arbeiders werden neergemaaid?
Hier kwam het grote probleem van de socialisten in de gemeenteraad weer eens om de hoek kijken. Enerzijds wilden de socialistische politici natuurlijk opkomen voor de arbeiders, maar anderzijds konden zij als wettig gezag niet zomaar toestaan dat de arbeiders het recht in eigen hand namen.

De opstand werd dus neergeslagen, maar de voedseltoestand verslechterde verder. In het laatste oorlogsjaar 1918 daalde het broodrantsoen naar 2 ons en zelfs dat werd niet altijd gehaald. De SDAP wethouder Vliegen vatte de sfeer als volgt samen: “Het was alsof alle ongeluk zich ophoopte. Groote massa’s die leefden op het randje van den hongersnood, toenemende werkloosheid, een afschuwelijke (influenza) epidemie die duizenden slachtoffers eischte, een winter zonder brandstof voor de deur … Een wonder was het niet dat er een sombere stemming heerschte, een sfeer van ondergang!”.
De wapenstilstand op 11 november 1918 kwam voor Nederland net op tijd. Een nieuwe winter met honger en kou voor de arbeiders werd voorkomen, net als een dreigende revolutie.

Bronnen:
-Brood, aardappels en patat. Eeuwen eten in Amsterdam. blz. 46-47
-Documentaire 20e eeuw. Deel 1, blz 134
http://www.bronnenuitamsterdam.nl
_________________
Met hart en ziel
De enige echte

https://twitter.com/ForumWO1
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail Bekijk de homepage
Yvonne
Admin


Geregistreerd op: 2-2-2005
Berichten: 45457

BerichtGeplaatst: 11 Dec 2005 11:36    Onderwerp: Reageer met quote

DE OPTOCHT EN HET AARDAPPELOPROER

In de vorige Eilander is een eerste aankodiging gedaan van het plan om op de Oostelijke Eilanden in september een optocht te houden. De aardappel zal daarbij een belangrijke rol krijgen. De Optocht ("pat-ta-ta-toe!!!!") en het Aardappeloproer van 1917 hebben alles met elkaar te maken. Iets over de historie.

De gevolgen van de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) werden in 1916 goed voelbaar in Amsterdam. Er ontstond een gebrek aan voedsel. Vooral aardappelen werden schaars. Ondertussen ging de export van aardappelen gewoon door. Dat leidde tot protesten en plunderingen. Eind juni 1917 kwam het tot een grote uitbarsting: een week van gewelddadigheid die het aardappeloproer wordt genoemd.

Op 28 juni 1917 probeerden arbeidersvrouwen zich meester te maken van aardappelen, die voor militairen bestemd waren. De politie greep in. De vrouwen trokken naar het stadhuis, waar ze wethouder Wibaut te spreken kregen. Hij verzekerde hun dat er binnen een paar dagen nieuwe aardappelen verkrijgbaar zouden zijn.

Toen die aardappelen in Amsterdam arriveerden, bleken ze voor gewone mensen onbetaalbaar. Ze werden voor de neus van de arbeidersvrouwen weggekaapt door de rijke dames. Wethouder Josephus Jitta had voor hen wel een extra voorraad rijst ter beschikking. "Als ik m’n man dat voorzet, krijg ik op me donder!" riep een van de vrouwen.

Op maandag 2 juli trokken demonstranten naar de groentemarkt in de Marnixstraat. Zij bestormden schuiten met bloemkool en aardappelen. De politie schoot op de menigte. ’s Avonds trok een meute naar de Rietlanden, waar wagons met aardappelen geplunderd werden. Weer werden er schoten gelost. De Amsterdamse politie werd versterkt met militairen en marechaussees. Die schoten met scherp op de demonstranten. Er vielen negen doden en 114 gewonden. Een rapporteur meldt op 6 juli 1917 dat hij de dag daarvoor een stel jongens uit Kattenburg heeft horen praten. Zij zeiden dat er nog wat broeide. De burgers zouden zich van wapens voorzien hebben, zodat ze de volgende keer terug konden schieten. Ook zouden zij de nummers van de schietende politiemannen onthouden, zodat later met hen afgerekend kon worden.

De Hoofdcommissaris van politie stelde een onderzoek in naar het handelen van de politie tijdens het aardappeloproer. Het stadsbestuur nam niet alleen ordemaatregelen, maar probeerde de bevolking ook de kalmeren door distributiekaarten voor aardappelen te verstrekken. Toen er nieuwe voorraden arriveerden werd het rustiger in de stad. Vanaf de tweede week van juli ging het leven weer zijn gewone gang (bron; Gemeentearchief Amsterdam).

Met de Optocht willen we een relatie leggen met deze, voor de Eilanden historische en gedenkwaardige gebeurtenis. De aardappel is daarbij een belangrijk symbool: voor mensen van alle generaties en van verschillende landen vormt hij de basis van hun keuken, en daarmee ook van vaak van hun cultuur. Misschien een reden om in de volgende Eilander wat meer over de aardappel in de diverse (volks)keukens te schrijven?
http://www.wcob.demon.nl/eilander/200401/pag16.html
_________________
Met hart en ziel
De enige echte

https://twitter.com/ForumWO1
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail Bekijk de homepage
RJ



Geregistreerd op: 13-4-2006
Berichten: 881
Woonplaats: Goes

BerichtGeplaatst: 30 Jan 2007 17:14    Onderwerp: Reageer met quote

Een foto:


Foto van de Groenmarkt te Amsterdam waar werd geplunderd en de politie een charge uitvoerde - de stofwolk rechts van het midden zou een pistoolschot zijn volgens het commentaar bij deze foto
(Het Leven - dinsdag 10 juli 1917)

_________________
“Pack up your troubles in your old kit bag,
And smile, smile, smile,
While you’ve a Lucifer to light your fag,
Smile, boys, that’s the style.”
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail MSN Messenger
RJ



Geregistreerd op: 13-4-2006
Berichten: 881
Woonplaats: Goes

BerichtGeplaatst: 30 Jan 2007 17:21    Onderwerp: Reageer met quote


Politierapporten over het aardappeloproer, 1917. Nummer: 005225000123_001
_________________
“Pack up your troubles in your old kit bag,
And smile, smile, smile,
While you’ve a Lucifer to light your fag,
Smile, boys, that’s the style.”
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail MSN Messenger
RJ



Geregistreerd op: 13-4-2006
Berichten: 881
Woonplaats: Goes

BerichtGeplaatst: 30 Jan 2007 17:22    Onderwerp: Reageer met quote

Hier een link naar het politierapport over het aardappeloproer:

http://www.bronnenuitamsterdam.nl/weergave.asp?ID=145

Titel: Politierapport van donderdag 28 juni 1917 over de onlusten in de stad Amsterdam aangaande het gebrek aan aardappelen
Datering: 28 juni 1917
Inventarisnummer: Gemeentearchief Amsterdam - Archief AZ 1917/3592
_________________
“Pack up your troubles in your old kit bag,
And smile, smile, smile,
While you’ve a Lucifer to light your fag,
Smile, boys, that’s the style.”
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail MSN Messenger
RJ



Geregistreerd op: 13-4-2006
Berichten: 881
Woonplaats: Goes

BerichtGeplaatst: 30 Jan 2007 17:29    Onderwerp: Reageer met quote

http://www.inghist.nl/Instituut/Voordrachten/Bronnen%20van%20geweld/images/dia41groot

http://www.inghist.nl/Instituut/Voordrachten/Bronnen%20van%20geweld/images/dia38groot
Groepen vrouwen nemen het heft in eigen hand.

http://www.inghist.nl/Instituut/Voordrachten/Bronnen%20van%20geweld/images/dia39groot
Politie treedt op tegen 'woelingen'.
_________________
“Pack up your troubles in your old kit bag,
And smile, smile, smile,
While you’ve a Lucifer to light your fag,
Smile, boys, that’s the style.”
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail MSN Messenger
Percy Toplis



Geregistreerd op: 9-5-2009
Berichten: 13473
Woonplaats: Suindrecht

BerichtGeplaatst: 04 Jul 2010 15:59    Onderwerp: Reageer met quote

‘Schiet maar op, het zijn toch maar losse flodders’

Maandagochtend, 2 juli, was de situatie zo rustig, dat het gemeentebestuur het niet nodig achtte om de
zaterdagmiddag aangekondigde demonstratie op de Dam te verbieden. De betoging was opnieuw
zelfstandig door een groep vrouwen opgezet; enkele van hen hadden ’s ochtends door de
arbeiderswijken gelopen met opschriften waarin de buurt werd opgewekt om te komen demonstreren.1
Rond twee uur ’s middags hadden zich zeker duizend vrouwen verzameld en twee witte doeken met
daarop het doel van de demonstratie werden omhoog gestoken: “Op vrouwen, ter vergadering tegen
den aardappelnood, tegen den duurte: om 2 uur op den Dam.”2 David Wijnkoop, de leider van de SDP,
sprak de vrouwen vanuit een lantaarnpaal toe en onder aanvoering van Wijnkoop, Kist3 én
zesentwintig man politie zette de stoet zich in beweging. Een verslaggever van De Telegraaf zag de
menigte aan: “Nu en dan werden in de voorste gelederen socialistische liederen aangeheven, maar het
geluid bleef zeer zwak; de optocht leek eerder uit een spontaan samengestroomde protesteerende
massa dan een revolutionaire of socialistische menigte te bestaan.”4

Noten:
1 De Tribune, no.228, 3 juli 1917.
2 De Amsterdammer, no.1597, 3 juli 1917. De Telegraaf, 3 juli 1917 (ochtended.). Volgens De Telegraaf lag het aantal aanwezigen op de Dam zelfs rond de tweeduizend mensen. Dit dagblad was overigens heftig pro-Entente.
3 De spelling van deze naam verschilt per bron: Kitsz, Kitz, Kist, Kits. Het is niet zeker of het hier opnieuw om de anarchiste N. Kist gaat.
4 De Telegraaf, 3 juli 1917 (ochtended.). Zie voor de liederen ook: De Amsterdammer, no.1597, 3 juli 1917.


Lees verder op http://www.onvoltooidverleden.nl/fileadmin/redactie/Aardappelnood/Schiet_maar_opanne.pdf
_________________

"Omdat ik alles beter weet is het mijn plicht om betweters te minachten."
Marcel Wauters, Vlaams schrijver en kunstenaar 1921-2005
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
Percy Toplis



Geregistreerd op: 9-5-2009
Berichten: 13473
Woonplaats: Suindrecht

BerichtGeplaatst: 04 Jul 2010 16:01    Onderwerp: Reageer met quote

‘Wat helpt ons dat allemaal?’

De toegenomen bemoeienis van de radicale socialisten met de arbeidersbevolking was niet
onopgemerkt gebleven. Maanden de kranten dinsdagochtend vooral de arbeiders zelf tot matiging, de
volgende dag, woensdag 4 juli, werd de verantwoordelijkheid voor de onlusten voornamelijk bij
Wijnkoop en de SDP gelegd. De meeste kranten deden, waarschijnlijk met het idee dat goede
informatievoorziening de rust zou kunnen herstellen, uitgebreid verslag van het onderhoud dat de
SDAP de vorige dag met de regering had gehad. De toezeggingen die de nationale overheid aan de
SDAP en de bevolking had gedaan, werden neutraal verslagen en uit de algehele toonzetting bleek dat
er eigenlijk geen reden tot oproer meer zou hoeven zijn.

Lees verder op http://www.onvoltooidverleden.nl/fileadmin/redactie/Aardappelnood/Wat_helpt_ons_dat_allemaalanne.pdf
_________________

"Omdat ik alles beter weet is het mijn plicht om betweters te minachten."
Marcel Wauters, Vlaams schrijver en kunstenaar 1921-2005
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
Percy Toplis



Geregistreerd op: 9-5-2009
Berichten: 13473
Woonplaats: Suindrecht

BerichtGeplaatst: 05 Jul 2010 0:32    Onderwerp: Reageer met quote

Het Aardappeloproer in 1917
Mieke Krijger

Tijdens de Eerste Wereldoorlog, in de zomer van 1917, was Amsterdam een
belegerde stad. Politie, marechaussee en militairen werden in de volksbuurten
ingezet tegen de bevolking die zich een toegang bevocht tot de in de winkels en
pakhuizen aanwezige voorraden levensmiddelen (aardappelen). De plunderingen
leidden in de Jordaan en op de Oostelijke Eilanden tot heftige confrontaties. Op de
Oostelijke Eilanden weigerden militairen het bevel met scherp op de menigte te
schieten uit te voeren. De weigeraars werden voor de Krijgsraad gebracht. De
schrijfster interviewde de betrokkenen bij het aardappeloproer. Een verslag hiervan
is te zien in de tentoonstelling Verre van vredig, Nederland tijdens de Eerste
Wereldoorlog.

Lees vooral verder op http://www.collectie.legermuseum.nl/sites/strategion/contents/i004516/arma39%20het%20aardappeloproer%20in%201917.pdf
_________________

"Omdat ik alles beter weet is het mijn plicht om betweters te minachten."
Marcel Wauters, Vlaams schrijver en kunstenaar 1921-2005
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
Yvonne
Admin


Geregistreerd op: 2-2-2005
Berichten: 45457

BerichtGeplaatst: 17 Jul 2010 17:32    Onderwerp: Reageer met quote

Interessant online boek:
Of geweld zal worden gebruikt- Ronald van der Wal

Hier te lezen
_________________
Met hart en ziel
De enige echte

https://twitter.com/ForumWO1
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail Bekijk de homepage
Yvonne
Admin


Geregistreerd op: 2-2-2005
Berichten: 45457

BerichtGeplaatst: 06 Jul 2012 11:43    Onderwerp: Reageer met quote

Quote:
Nederland is neutraal tijdens de Eerste Wereldoorlog. Dat betekent echter niet dat het land niets merkt van de oorlog. In de loop van 1916 ontstaan er bijvoorbeeld voedseltekorten. In Amsterdam leidt dat in de zomer van 1917 tot het zogenaamde Aardappeloproer.

Aardappelen zijn in die tijd hét volksvoedsel. Als in de zomer van 1917 er in de Jordaan op een gegeven moment bijna geen aardappel meer te koop is, worden de arbeiders en hun vrouwen boos. Die woede neemt nog meer toe als ze zien dat er in de Prinsengracht schepen vol met aardappelen liggen, bestemd voor de export.


Aardappelen
Eind juni 1917 proberen een aantal arbeidersvrouwen de voor export bedoelde aardappelen te pakken te krijgen. De politie grijpt in. De vrouwen gaan hierop naar het gemeentehuis en de sociaal-democratische wethouder Floor Wibaut ontvangt daar vijf van de vrouwen. Erg vrolijk maakt de wethouder hen niet als hij zegt dat er wel volop rijst is om te eten. "Goed voedsel, en goedkoop", aldus de wethouder

Lees verder op

http://historiek.net/overige/vandaag/juli/6666-5-juli
_________________
Met hart en ziel
De enige echte

https://twitter.com/ForumWO1
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail Bekijk de homepage
Yvonne
Admin


Geregistreerd op: 2-2-2005
Berichten: 45457

BerichtGeplaatst: 06 Jul 2012 11:46    Onderwerp: Reageer met quote


_________________
Met hart en ziel
De enige echte

https://twitter.com/ForumWO1
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail Bekijk de homepage
Berichten van afgelopen:   
Plaats nieuw bericht   Plaats Reactie    Forum Eerste Wereldoorlog Forum Index -> Nederland tijdens WO1 Tijden zijn in GMT + 1 uur
Pagina 1 van 1

 
Ga naar:  
Je mag geen nieuwe onderwerpen plaatsen
Je mag geen reacties plaatsen
Je mag je berichten niet bewerken
Je mag je berichten niet verwijderen
Ja mag niet stemmen in polls


Powered by phpBB © 2001, 2002 phpBB Group