Forum Eerste Wereldoorlog Forum Index Forum Eerste Wereldoorlog
Hét WO1-forum voor Nederland en Vlaanderen
 
 FAQFAQ   ZoekenZoeken   GebruikerslijstGebruikerslijst   WikiWiki   RegistreerRegistreer 
 ProfielProfiel   Log in om je privé berichten te bekijkenLog in om je privé berichten te bekijken   InloggenInloggen   Actieve TopicsActieve Topics 

de vooruitgang: bunker hollandstellung gents havengebied .

 
Plaats nieuw bericht   Plaats Reactie    Forum Eerste Wereldoorlog Forum Index -> Het front Actieve Topics
Vorige onderwerp :: Volgende onderwerp  
Auteur Bericht
etappe gent



Geregistreerd op: 30-5-2007
Berichten: 1003
Woonplaats: Gent

BerichtGeplaatst: 14 Jun 2007 18:42    Onderwerp: de vooruitgang: bunker hollandstellung gents havengebied . Reageer met quote

Zoals de voor en na postkaarten na de oorlog:
Deze zomervakantie in pracht en praal.

Voor:


schietgaten richting holland



gang met overblijfselen houten bekisting



binnenkoer naar observatie.

na:



eerst de afbraak. Nu is er een put en het wordt een dok en bedrijventerrein.

Daarvoor was het weiland met weinig bebouwing ( ondertussen onteigend) In de wei en plassen zaten duizenden bruine kikkers ( hoogstwaarschinlijk de andere beschermde soorten ook) en een schat aan planten.

In de directe omgeving zijn er nog zo bunkers op het grondgebied Evergem, zelzate en wachtebeke.
Ze zijn opgetrokken in bunkerstenen, maar niet van het type welke wij gewoon zijn te zien op het front. Mogelijks lokale fabrikatie.
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
mudra



Geregistreerd op: 16-3-2006
Berichten: 750
Woonplaats: Assebroek (Brugge)

BerichtGeplaatst: 20 Jun 2007 20:06    Onderwerp: Reageer met quote

Bedankt voor deze interessante en ergens droevige bijdrage.
Weeral een voorbeeld van hoe economische belangen steeds de voorhand krijgen op historische belangen...
Misschien een kleine troost dat de Hollandstellung een zeer groot aantal bunkers telde waarvan nog een groot deel bewaard zijn.
Desalniettemin jammer dat weer een stukje historiek verdwijnt, alsook schijnbaar een stuk natuurgebied.
_________________
In den Argonnen
weinen im Wind
die toten Seelen,
die nicht mehr sind.
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
etappe gent



Geregistreerd op: 30-5-2007
Berichten: 1003
Woonplaats: Gent

BerichtGeplaatst: 19 Jul 2007 17:19    Onderwerp: Reageer met quote

Betonnen getuigen uit de Eerste Wereldoorlog
Inventarisatie van Duitse bunkers van de Hollandstellung in de Gentse kanaalzone


Waar een tentoonstelling niet goed voor is. Gisteren kwam ik Georges Anheunis tegen op de tentoonstelling 100 jaar Leopoldskazerne.

Geschreven door Georges Antheunis en gepubliceerd in het tijdschrift Vesting (Vestingbouwkundig tijschrift van de Simon Stevinstichting vzw) .
Alle info nopens onderstaande studie en de beschreven bunkers is natuurlijk welkom.

De inventarisatie van materieel erfgoed uit de beide Wereldoorlogen in Gent en deelgemeenten, een project van de Dienst Stadsarcheologie van de Stad Gent, leidde tot het registeren en documenteren van vierentwintig Duitse bunkers van twaalf verschillende types uit de Eerste Wereldoorlog in de Gentse Kanaalzone, meer bepaald in Sint-Kruis-Winkel, in Mendonk, in het voormalige gebied Fort Rodenhuize en een deel op het gronden van het Kluizendok, alle deelgemeenten of deelgebieden van Groot-Gent. Het lokaliseren van bestaande en intussen verdwenen structuren geschiedde in eerste instantie aan de hand van situeringgegevens op topografische kaarten die de Dienst Militaire Gebouwen van Oost-Vlaanderen in 1921 opmaakte. Deze plannen geven vijf bunkers voor Sint-Kruis-Winkel, zes voor Mendonk, zes voor het gebied Fort Rodenhuize en zeven exemplaren op de gronden van het Gentse Kluizendok. Aanvankelijk lagen bijna alle bunkers aan of in de onmiddellijke omgeving aan de vroegere aflijning van de Moervaart. Door de verbredingwerken aan het Kanaal Gent - Terneuzen, het omleggen van de Moervaart in 1966 en het aanleggen van nieuwe wegen en industriegronden verdwenen er de laatste vijftig jaar 20 van de 24 bunkers op het huidige Gentse grondgebied.

De vermelde bunkers maakten deel uit van een verdedigingslinie tussen Knokke en Antwerpen, de zogenoemde Hollandstellung. Toen in november 1914 de fronten zich stabiliseerden, ontstond er een langdurige en slopende stellingenoorlog in West-Vlaanderen en Noord-Frankrijk. Ze werd gekenmerkt door kilometerslange loopgraven, schuilplaatsen en prikkeldraadversperringen. Het Westfront bestond vanaf dan uit een bijna onbeweeglijke frontlinie van Nieuwpoort, over Noord-Frankrijk, tot aan de Zwitserse grens. Vanaf de lente van 1916 hield de inlichtingendienst van het Duitse leger rekening met een geallieerde aanval vanuit Nederland en de Westerschelde, op haar onbeschermde noordelijke flank van het 4de Leger. Ten gevolge van de dreiging werden langs de Nederlandse grens versterkingen aangelegd met betonnen bunkers, zgn. MEBU (Manschafts - Eisen - Beton – Unterstand). Deze Hollandstellung was ongeveer 75 km lang en omvatte grosso modo 850 bunkers, onderling verbonden door loopgraven en/of prikkeldraadversperringen. Op veel plaatsen werden er bij de aanleg van de versterkingen plaatselijke, al dan niet opgeëiste arbeiders ingeschakeld. Vanaf de zomer van 1917 waren de versterkingen in Oost-Vlaanderen bewaakt door infanterie en cavalerie, maar de door de Duitsers gevreesde aanval kwam er niet.

Voor de bouw van deze bunkers werden er gestandaardiseerde modellen (Regelbauten), uit betonblokken (Formsteine)verankerd en verstevigd met metalen staven gebruikt. In het Waasland bestonden deze structuren uit gewapend beton, zgn monolieten. Vermits deze structuren door de Duitsers werden gebouwd, hadden ze dientengevolge een oorspronkelijke Duitse benaming, doch deze zijn enkel voorhanden voor de sector Bazel, Haasdonk, Beveren-Waas, Kruibeke en Vrasene - Steendorp. Deze types komen ook niet voor in de onderzochte sector van Groot-Gent.
Voor de onderzochte structuren in de Gentse Kanaalzone gebruikten we de typologiëen die gegeven werden door de Dienst Militaire Gebouwen - Directie Oost-Vlaanderen, waarbij ook elke bunker een nummerieke identificatie kreeg per gemeente. Zo kan het desbetreffende bouwwerk met zijn specifieke type en ligging in de inventaris teruggevonden worden. Het Belgische leger slaagde er in om 53 verschillende soorten types aan de hand van letter- en nummerieke identificaties te onderscheiden Wel moet worden vermeld dat bij prospectie en opmetingen de typologie soms niet overeenkomt met deze van het Belgische leger.

Bunkertypes in de Gentse Kanaalzone


Type Beschrijving
B Mitrailleurbunker met bovenop een borstwering, eventueel voorzien van vaste draaipunten voor machinegeweren
C1 Mitrailleurbunker met twee schietopeningen en een schijnwerperopening met 2 mitrailleurs en/of observatieplatformen
D Manschappenbunker met aangebouwde mitrailleurspost
E1 Manschappenbunker met mitrailleursplatform of observatieplatform
I1 Manschappenbunker
J1 Manschappenbunker met een interne afzonderlijke ruimte en schietopening waar een mitrailleurspost kon opgesteld worden
R Bunker voor mitrailleurspost met platform, een schietopening
T Bunker voor fuseliers of mitrailleurs, met ernaast een betonnen borstwering voorzien van bevestigingspunten voor machinegeweren
W Manschappenbunker met een interne afzonderlijke ruimte voor een mitrailleurspost, gewijzigde versie van het type J1
X Bunker voor mitrailleurspost, een schietopening. Idem type R, maar zonder platform
Y Mitrailleurbunker met twee schietopeningen en een schijnwerperopening
Z Idem type Y, maar met een schuttersplatform voor mitrailleur

Elk type vertegenwoordigt een soort bunker: bv. de types A, B, D en R zijn bunkers voor mitrailleurs met bovenop een borstwering, eventueel voorzien van vaste draaipunten voor machinegeweren. De verschillen gaan over de plaats van de buitentrappen, het aantal toegangen, de grootte, de aanwezigheid van scherfmuren en zo meer. Alle mitrailleurbunkers waren uitgerust met Maxim-machinegeweren, de standaardmitrailleur van het Duitse leger.


Beschrijving van bestaande en verdwenen bunkers

- Sint-Kruis-Winkel – deelgemeente Gent

Met behulp van de inventarisatielijsten (Tableau mentionnant les abris ex-allemand) en de situeringskaarten van de Dienst Militaire Gebouwen kon - na archiefonderzoek van de documenten - vastgesteld worden waar de vijf verdwenen bunkers van Sint-Kruis-Winkel precies gesitueerd waren.

Bunker HSGW1 was gelegen op de wijk Terdonk waar zich nu het Rodenhuizendok bevindt. Helaas zijn er geen gegevens bekend van dit bouwwerk en dus kon er geen typologie bepaald worden.

Bunker HSGW2 was gelegen ten noordwesten van de voormalige Kamerstraat (zijstraat van de Jaak Janssensstraat). Deze bunker wordt eveneens niet vermeld in de inventarissen van het Belgische leger. Het was pas in mei 1955 dat voor het eerst officieel melding wordt gemaakt over het bestaan van deze bunker. Vreemd is wel dat deze bunker in de officiële documenten steevast als “schuilplaats nr.1” wordt beschreven, terwijl volgens de liggingplannen de laatstgenoemde zich in de wijk Terdonk bevond. Aan de hand van het kadastrale opmetingplan kon de bunker geïdentificeerd worden als een C1-type, met andere woorden een mitrailleurbunker bestaande uit twee schietopeningen en schijnwerperopening met daarnaast betonnen standplaatsen om te vuren in geval van vijandelijke aanvallen.

Bunker HSGW3 kon gesitueerd worden aan de vroegere aflijning van het Kanaal Gent - Terneuzen, meer precies tussen de Zes-Bunderloop en de Rostijnebeek. Over deze bunker zijn er geen gegevens bekend in het legerarchief, en dus kon hier ook geen typologie gegeven worden

Bunker HSGW4 was gesitueerd op het gebied bekend als het Pachtgoed aan de voormalige Groenstraat, nu ingenomen door het staalverwerkingsbedrijf Arcelor Gent. Het bouwwerk kon geïdentificeerd als een B-type ofeen mitrailleurbunker met bovenop een borstwering, eventueel voorzien van vaste draaipunten voor machinegeweren.

Bunker HSGW5 was eveneens gelegen aan de voormalige Groenstraat en kon ook worden bepaald als een B-type.


Plaats Nr. Type Situering
Sint-Kruis-Winkel HSGW1 onbekend Kanaal Gent-Terneuzen
HSGW2 C1 Afd. 14, sectie E, nr. 359a
HSGW3 onbekend Kanaal Gent-Terneuzen
HSGW4 B Afd. 14, sectie D, nr. 212k
HSGW5 B Afd. 14, sectie B, nr. 362h
* HSGW= HollandStellung – Gent - Winkel


- Mendonk –deelgemeente Gent

Alleen te Mendonk bleven drie van de zes exemplaren in situ bewaard, namelijk deze aan het Spaanse Veer, aan de Spanjeveerstraat en aan het Windgat (nr. 4, 5 en 6).

Bunkers HSGM1, HSGM2 en HSGM3 werden gebouwd in een cluster op de resten van het voormalige Fort Rodenhuize. Eén bunker kon geïdentificeerd worden als een type B, de twee andere waren van het type I1, een personeelsbunker. De plaats is nu ingenomen door de John Kennedylaan en industrie.

Bunker HSGM4 vindt men terug op een weide aan de huidige Spanjeveerstraat. In de inventaris van het Belgische leger wordt deze bunker vermeld als een type X, doch na prospectie en bestudering van een luchtfoto lijkt dit meer op een personeelsbunker van het type I1.
Het bouwwerk werd opgebouwd met een bekisting van betonblokken (Formsteine) die binnenin verstevigd waren met metalen stangen. De bewapening van het beton bestaat uit betonijzer maar ook profielijzer en rails werden gebruikt. De bunker heeft tweetoegangen: één in de westmuur en één in de zuidmuur. De in- en uitgangen, zijn slechts 0,75 m breed, werden met een ijzeren deur afgesloten. Verder zijn er geen openingen, zoals schietopeningen. Het was dus een gesloten geheel. De dakbedekking is tussen 0,60 en 0,80 m dik. De vloer heeft een dikte van 0,50 m. In het plafond binnenin zijn ijzeren balken (rails) verankerd met tussenin ijzeren of houten platen, dit om te beletten dat bij eventuele artilleriebeschietingen, losgekomen stukken beton naar beneden zouden vallen. De hoogte van het plafond is in de binnenvertrekken opvallend laag: maximum 1,80 m. De bunker heeft een rechthoekige vorm en meet 8 m (west- en oostzijde) bij 7.10 m (noord- en zuidzijde). De westmuur is de voorzijde van de bunker en bevat een toegang, een luchtgat en stalen trap naar het dak. De noord- en oostzijden zijn een totaal gesloten geheel. De zuidzijde bevat eveneens een toegang, en een aangebouwde scherfmuur, bedoeld als dekking voor diezelfde toegang. De wandikte van de muur bedraagt 1.10 m. Naast de noordzijde zijn de resten zichtbaar van een zinkput.

Bunker HSGM5 is te situeren aan de Moervaart en het Spaans Veer (gebied Beiaard) en is van het type B. Het bouwwerk werd opgebouwd met een bekisting van betonblokken, binnenin verstevigd met metalen stangen. De bewapening van het beton bestaat uit betonijzer, maar ook profielijzer en rails werden gebruikt. De bunker heeft twee ingangen, beide te situeren aan de oostzijde. De in- en uitgangen zijn slechts 0,75 m breed en werden met een ijzeren deur afgesloten. Verder zijn er geen openingen, zoals schietopeningen, en dus was de bunker een gesloten geheel. Naast de zuidzijde zijn de resten zichtbaar van een zinkput. De dakbedekking is tussen de 0,60 en 0,80 m dik. In de oostzijde is er eveneens, op halve hoogte, een borstwering of schietstand aanwezig voor het gebruik van machinegeweren. Een ingewerkte metalen lader geeft toegang tot de voornoemde borstwering. De vloer heeft een dikte van 0,50 m. In het plafond binnenin zijn ijzeren balken (rails) verankerd met tussenin ijzeren of houten platen, dit om te beletten dat bij eventuele artilleriebeschietingen, losgekomen stukken beton naar beneden zouden vallen. De hoogte van het plafond is in de binnenvertrekken opvallend laag: maximum 1,80 m. De bunker heeft een rechthoekige vorm en meet 7 m (noord- en zuidzijden) bij 8 m (west- en oostzijden).

Bunker HSGM6 is terug te vinden net voor een hoeve aan het Windgat en is eveneens van het type B. Het bouwwerk werd opgebouwd met een bekisting van betonblokken, binnenin verstevigd met metalen stangen. De bewapening van het beton bestaat uit betonijzer, profielijzer en rails. De bunker heeft twee toegangen: beide aan de oostzijde. De in- en uitgangen zijn slechts 0,75 m breed en werden met een ijzeren deur afgesloten. Verder zijn er geen openingen, zoals schietopeningen, en is de bunker dus een gesloten geheel.
Naast de zuidzijde zijn de resten zichtbaar van een zinkput. De dakbedekking is tussen de 0,60 en 0,80 m dik. In de oostzijde is er op halve hoogte een borstwering of schietstand aanwezig voor het gebruik van machinegeweren. En een ingewerkte metalen lader geeft toegang tot de borstwering. De vloer heeft een dikte van 0,50 m. In het plafond binnenin zijn ijzeren balken (rails) verankerd met tussenin ijzeren of houten platen, dit om te beletten dat bij eventuele artilleriebeschietingen, losgekomen stukken beton naar beneden zouden vallen. De hoogte van het plafond is in de binnenvertrekken opvallend laag: maximum 1,80 m. De bunker heeft een rechthoekige vorm en meet 7 m (noord- en zuidzijden) bij 8 m (west- en oostzijden).


Plaats Nr. Type Situering
Mendonk HSGM1 I1 Afd. 13, sectie R, nr. 166d
HSGM2 B Afd. 13, sectie R, nr. 166d
HSGM3 I1 Afd. 13, sectie E, nr. 216c
HSGM4 X of I1 Afd. 13, sectie E, nr. 324
HSGM5 B Afd. 13, sectie E, nr. 339a
HSGM6 B Afd. 13, sectie E, nr. 574
* HSGM= HollandStellung – Gent - Mendonk


Fort Rodenhuize – Gent

Het gebied van het Fort Rodenhuize behoorde in het begin van de 20ste eeuw tot de gemeente Evergem maar werd omstreeks 1940 overgeheveld naar de Stad Gent. De bunkers werden in een halfvormige aanleg gebouwd aan de vroegere Sassevaart die de verbinding vormde tussen het Kanaal Gent – Terneuzen, de Oude Tragel en de Moervaart. Het Fort Rodenhuize kende na de tweede helft van de 20ste eeuw een ingrijpende transformatie: alle fysische kenmerken en bebouwing met inbegrip van de vermelde bunkers moesten plaats ruimen voor industrie en het Rodenhuizedok.

Bunker HSGFR1 was van het type Y, een mitrailleurbunker met twee schietopeningen en een schijnwerperopening.

Bunker HSGFR2 was van het type T, een bunker voor fuseliers of mitrailleurs, met ernaast een betonnen borstwering voorzien van bevestigingspunten voor machinegeweren.

Bunker HSGFR3 was van het type W, een manschappenbunker met binnenin een afzonderlijke ruimte voor een mitrailleur.

Bunker HSGFR4 was van het type E1, een manschappenbunker met schootsplatform.

Bunker HSGFR5 was van het type J1, een manschappenbunker van het type W maar met een zinkput en scherfmuren.

Bunker HSGFR6 was van het type C1, een mitrailleurbunker met twee schietopeningen en een schijnwerperopening en met naast het bouwwerk betonnen standplaatsen om te vuren in geval van vijandelijke aanvallen. Interessant is ook dat de bovenvermelde bunkers vanaf 1944 door de Dienst Openbare Schuilplaatsen van de Stad Gent gebruikt werden als schuilplaatsen voor de burgerbevolking.



Plaats Nr. Type Situering
Gent - Fort Rodehuize HSGFR1 Y Afd. 13, sectie R, nr. 254/03
HSGFR2 T Afd. 13, sectie R, nr. 254/03
HSGFR3 W Afd. 13, sectie R, nr. 215t
HSGFR4 E1 Afd. 13, sectie R, nr. 219c
HSGFR5 J1 Afd. 13, sectie R, nr. 219c
HSGFR6 C1 Afd. 13, sectie R, nr. 19g
* HSGFR= HollandStellung – Gent – Fort Rodenhuize


Gent – gronden Kluizendok

Een groot deel van het gebied dat vroeger behoorde tot Kluizen, deelgemeente van Evergem, is reeds opgespoten voor de havenuitbreidingwerken, meer bepaald de aanleg van industriegebied rond het nieuwe Kluizendok. Aan de hand van het liggingplan van het Belgisch leger konden zeven bunkers worden gelokaliseerd, waarvan er al zes verdwenen zijn door de uitbreidingswerken van de haven, en één nog bestaand exemplaar (HSGK10) is terug te vinden aan het Zandeken.

Bunker HSGK10 is gelegen ten zuiden van het Zandeken en is van het type C1, een mitrailleurbunker met twee schietopeningen en een schijnwerperopening, en met naast het bouwwerk betonnen standplaatsen om te vuren in geval van vijandelijke aanvallen. Het bouwwerk werd opgebouwd met een bekisting van betonnen blokken, binnenin verstevigd met metalen stangen. De bewapening van het beton bestaat uit betonijzer, profielijzer en rails. De bunker heeft twee toegangen: één aan de zuidzijde en één aan de westzijde. De in- en uitgangen zijn slechts 0,75 m breed en werden met een ijzeren deur afgesloten. Verder zijn er twee schootsgaten en één schijnwerperopening.De dakbedekking is tussen de 0,60 en 0,80 m dik. De vloer heeft een dikte van 0,50 m. In het plafond binnenin zijn ijzeren balken (rails) verankerd met tussenin houten platen, dit om te beletten dat bij eventuele artilleriebeschietingen, losgekomen stukken beton naar beneden zouden vallen. De hoogte van het plafond is in de binnenvertrekken opvallend laag: maximum 1,80 m. De bunker heeft een rechthoekige vorm en meet 11,60 m (aan west- en oostzijden) bij 8,50 m (noord- en zuidzijden), inclusief de scherfmuren. Standplaatsen voor mitrailleurs en/of schuttersplatformen en/of een observatieplatform zijn aan alle zijden te zien
De oostmuur is de voorzijde van de bunker en bevat twee schietopeningen en een schijnwerperopening. De ribben van de oostmuur zijn afgerond om inslagschade van artillerievuur te reduceren. De wandikte van de muren bedraagt 1,60 m. Het interieur bevat een gang die verbinding geeft tot de twee vermelde toegangen, en een centrale ruimte van 2 bij4 m, met in de oostwand de vermelde schietopeningen en het schijnwerperopening. In de centrale ruimte zijn er in de zuid-, noord- en westruimte nissen aangebracht om onder meer munitie te bergen.

Bunker HSGK11 was gelegen ten zuiden van het Zandeken en de inmiddels ondergespoten Twaalfroeden en is van het type X, een mitrailleurbunker met één enkel schootsgat.

Bunker HSGK12 was gelegen aan de Geuzenhoek en is van het type D, een personeelsbunker met aangebouwde mitrailleurspost.

Bunker HSGK13 was gelegen in landbouwgebied ten westen van de Twaalfroeden en is van het type Z, een mitrailleurbunker met twee schietopeningen, een schijnwerperopening en een schuin aangebouwd betonnen platform met vast draaipunt voor een machinegeweer.

Bunker HSGK14 was eveneens gelegen in bovenvermeld landbouwgebied en is van het type R, een mitrailleurbunker met een schietopening en met aangebouwde betonnen trap naar een borstwering of schietplatform.

Bunker HSGK15 is op dezelfde plaats te situeren en is van het type Y, een mitrailleurbunker met twee schietopeningen en een schijnwerperopening.

Bunker HSGK16 was gelegen ten noorden van het gebied Fort Rodenhuize, op de plaats waar de Oude Sassevaart samenkwam met het Kanaal Gent - Terneuzen. De bunker was van het type Y.


Plaats Nr. Type Situering
Gronden Kluizendok HSGK10 C1 Afd. 11, sectie G, nr. 460s
HSGK11 X Zandeken
HSGK12 D Geuzenhoek
HSGK13 Z Twaalfroeden/Papegeul
HSGK14 R Twaalfroeden/Papegeul
HSGK15 Y Twaalfroeden/Papegeul
HSGK16 Y wijk Terdonk, nu Rodenhuizedok
* HSGK= HollandStellung – Gent - Kluizendok



Kluizen (deelgemeente Evergem)

Dit gebied werd geprospecteerd door de auteur maar is niet opgenomen in de inventarisatie door de Dienst Stadsarcheologie, omdat het gebied buiten de grenzen van de Stad Gent ligt. Dus geven we hier enkel een korte opsomming op van de nog bestaande bunkers. De bunkers HSEK1, HSEK3, HSEK5, HSEK6 behoren respectievelijk tot de types J1, Y en tweemaal A.


Plaats Nr. Type Situering
Kluizen HSEK1 J1 Verbindingsvaar/Oude Burggrave
HSEK2 J1 Noordlaan/Avrijevaart
HSEK3 Y Hoogstraat
HSEK4 Y Avrijevaart
HSEK5 A Avrijevaart/R4
HSEK6 A Lage Avrijestraat
HSEK7 A Hoogstraat/Lage Avrijestraat
HSEK8 I1 Hoogstraat/’t Zandeken
HSEK9 K1 Hoogstraat/’t Zandeken
* HSEK= HollandStellung – Evergem - Kluizen


Conclusie

De bovenvermelde tekst is het resultaat van een door de auteur nog lopend archiefonderzoek en inventarisatie van de voormalige Hollandstellung in Oost- en West-Vlaanderen. Tot nu toe werd het deel Vrasene-Steendorp in kaart gebracht en uitvoerig beschreven door Raymond Van Meirvenne en de Simon Stevinstichting vzw. De bunkers in Eeklo werden onderzocht door Antoon Verstraete.

In de tweede helft van de vorige eeuw kende het gebied rond Sint-Kruis-Winkel een industriële expansie, er werden nieuwe fabrieken gebouwd, de havenfaciliteiten werden uitgebreid en daaraan gekoppeld werden er nieuwe wegen (bv. de John Kennedylaan) en woonwijken aangelegd. Geregeld werd de bunkerlijn hier als een storend element ervaren. De meeste zijn dan ook helaas verdwenen. Het laten verdwijnen van een bunker is een lastige en dure aangelegenheid. Gelukkig vonden anderen een meer pragmatische en goedkopere oplossing: de bunkers werden opgenomen in de bouwplannen en fungeerden als koele kelder of bergplaats. Ter illustratie wordt er bijvoorbeeld in Eeklo een grote commandobunker heden ten dage gebruikt als wijnkelder. Het probleem op landbouwgronden was verschillend. Op akkergronden waar gewassen verbouwd werden, verdwenen de meeste bunkers, omdat deze een te grote hindernis vormden voor de landbouwmachines. Op weidegronden, bosgronden en natuurgebieden bleven de meeste bunkers bewaard en geven zij nog vrij goed een beeld terug van de voormalige linie.

Voor de linie tussen Vrasene en Steendorp zijn de cijfers bekend, van de 216 gebouwde bunkers zijn er 147 overgebleven. Deze werden trouwens bij ministerieel besluit omwille van hun historische waarde beschermd als monument. Voor de Gentse Kanaalzone en periferie (inclusief Kluizen) ging men driester te werk: van 33 bunkers verdwenen er tot nu toe 25 exemplaren, de meeste na de jaren 1950, toen het gebied zich als een industriële zone ontplooide.

Op zichzelf is het concept van de Hollandstellung een grote onbekende in de literatuur over de Eerste Wereldoorlog. Dankzij de Simon Stevinstichting vzw en hun auteurs werd al een deel van de stelling ontsloten en bekend gemaakt via publicaties. Het is de uiteindelijke bedoeling om de gehele linie in kaart te brengen en - indien mogelijk - te beschermen als militair erfgoed en getuige van een dramatische periode. De hierboven nog bestaande bunkers in de Gentse Kanaalzone zijn unieke militaire bouwwerken die alleen en enkel voor deze bunkerlijn ontworpen werden, en bijgevolg zouden moeten bewaard worden voor het nageslacht.

Georges Antheunis, medewerker Dienst Stadsarcheologie – Stad Gent



Bronnenmateriaal
· Raymond. Van Meirvenne: Duitse verdedigingslijn van 1917 op de linkerscheldeoever, Vesting speciaal, Tijdschrift van de Simon Stevinstichting, november 2001
· Antoon Verstraete: Vierde Kazmattentocht, Geschied- & Heemkundige Kring van de Stad Eeklo, mei 2004
· Antoon Verstraete: Oorlogsrelicten te Eeklo, De Hollandlinie van Balgerhoeke tot Lembeke
· Robert Gils: België onder de wapens 19, Vesting Antwerpen Deel IV, Bunkers en Bunkerstellingen (1914 – 1945)
· Raymond Van Meirvenne, m.m.v. Patrick Devos,De Duitse bunkerlinie van Steendorp - Vrasene 1917, uitgegeven door de Provincie Oost-Vlaanderen, Gent 2002
· Burchten en Forten en andere versterkingen, Luc de Vos (Red.), Davidsfonds Leuven, 2002
· Georges Antheunis, Bunker uit de Eerste Wereldoorlog, Erfgoedmemo nr.15, Dienst Stadsarcheologie – Stad Gent & GVSA, 2005
· Fonds Bunkers, Documentatiecentrum Koninklijk Museum van het Leger en de Krijgsgeschiedenis – Brussel
· Administratieve en technische documenten van de Dienst Openbare Schuilplaatsen, Stad Gent – Stadsarchief Gent
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
etappe gent



Geregistreerd op: 30-5-2007
Berichten: 1003
Woonplaats: Gent

BerichtGeplaatst: 19 Jul 2007 17:53    Onderwerp: Reageer met quote

Kleine rechtzetting. Ik verneem zopas van de auteur (die tevens lid is van het forum) dat het artikel eigenlijk nog moet verschijnen.
We hebben dus een primeur!
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
Regulus 1



Geregistreerd op: 17-7-2005
Berichten: 12476
Woonplaats: Jabbeke, Flanders - Home of the Marine Jagdgeschwader in WW I

BerichtGeplaatst: 19 Jul 2007 19:05    Onderwerp: Reageer met quote

Zoals gewoonlijk ! Laughing Waarvoor dank ! Cool
_________________
http://www.forumeerstewereldoorlog.nl/wiki/
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
Wienne



Geregistreerd op: 25-7-2006
Berichten: 1086
Woonplaats: Waarschoot

BerichtGeplaatst: 19 Jul 2007 20:19    Onderwerp: Reageer met quote

Ik herinner mij uit mijn jeugd dat er in de Lembeekse Bossen ook verschillende bunkers waren. Deze lagen duidelijk op 1 linie. Een van de bunkers had toen trouwens in het midden een groot gat waar de bewapeningsijzers naar boven uitstaken. In gans de streek naar de NL grens toe waren er toen veel bunkers te vinden. Ik had altijd gedacht dat die uit WO2 stamden.
Zou het kunnen zijn dat die van de Holland-stellung waren? Ze waren vierkantig en boven op de bunker was er een soort borstwering lang een kant. Wij (als kinderen) dachten altijd dat het was om een kanon achter te plaatsen.
Enige jaren terug heb ik een paar van die bunkers proberen op te zoeken, maar door de toenemende privatisering en afsluiting van de bossen (lees buitenverblijven voor kapitaalkrachtigen) slaagde ik er niet in. Bovendien heb ik vernomen dat de meeste ondertussen afgebroken zijn.

Wienne
_________________
'Better the pride that resides in the Citizen of the World,
Than the pride that divides when a colourful rag is unfurled'

Wienne's site
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Bekijk de homepage
Geo



Geregistreerd op: 13-4-2006
Berichten: 3
Woonplaats: Zwijnaarde - Gent

BerichtGeplaatst: 19 Jul 2007 20:39    Onderwerp: Reageer met quote

Inderdaad, deze waren ook deel van de zgn. Hollandstellung. In de periferie van de Lembeekse bossen zijn er heel wat bewaard gebleven.
_________________
Historisch onderzoek naar de Hollandstellung, samenstellen van een inventaris van dit oorlogserfgoed
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
abn



Geregistreerd op: 11-12-2005
Berichten: 705

BerichtGeplaatst: 20 Jul 2007 7:35    Onderwerp: Reageer met quote

Interessant artikel. Ik wist niet dat de Hollandstelling zich uitstrekte tot in Gent. User 'Geo' is auteur Georges Antheunis, veronderstel ik ?

Wat mag een 'zinkput' wel zijn ? Komt een paar keer terug in de tekst, vnl bij de Mendonkse bunkers.

bert.
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
Geo



Geregistreerd op: 13-4-2006
Berichten: 3
Woonplaats: Zwijnaarde - Gent

BerichtGeplaatst: 20 Jul 2007 18:25    Onderwerp: Reageer met quote

Veel bunkers van de Hollandstellung waren op (opgeeiste) landbouwgrond gebouwd en hadden daardoor bij slechte weersomstandigheden te leiden van wateroverlast. Om dit op te lossen was er naargelang het type bunker een extern of intern drainagesysteem dat in verbinding stond met een put(je), de zgn. zinkput. Deze put moest –hij was natuurlijk niet verbonden met op een openbaar rioleringsnet- nadien met de hand uitgeschept worden.
_________________
Historisch onderzoek naar de Hollandstellung, samenstellen van een inventaris van dit oorlogserfgoed
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
Yvonne
Admin


Geregistreerd op: 2-2-2005
Berichten: 45458

BerichtGeplaatst: 19 Jan 2010 20:10    Onderwerp: Reageer met quote

Dit prachtige artikel nog eens onder de aandacht.
_________________
Met hart en ziel
De enige echte

https://twitter.com/ForumWO1
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail Bekijk de homepage
mrs Stan



Geregistreerd op: 2-7-2007
Berichten: 4607
Woonplaats: Terneuzen

BerichtGeplaatst: 19 Jan 2010 20:59    Onderwerp: Reageer met quote

Bedankt voor het onder de aandacht brengen er van Yvonne. Ik had deze nog niet gezien.
Het zou dus heel goed kunnen dat die paar bunkers die ik een week of wat geleden in de weilanden langs de R4 (westzijde van het kanaal) zag dus ook WO1 zijn.

Greetz, Margreet Cool
_________________
"Those boys were lions led by donkeys" quoted by our friend Mike about the victims of shot at dawn
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Bekijk de homepage
etappe gent



Geregistreerd op: 30-5-2007
Berichten: 1003
Woonplaats: Gent

BerichtGeplaatst: 19 Jan 2010 21:16    Onderwerp: Reageer met quote

ja,

deze zijn van dezelfde linie.

grtn
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
mrs Stan



Geregistreerd op: 2-7-2007
Berichten: 4607
Woonplaats: Terneuzen

BerichtGeplaatst: 19 Jan 2010 21:38    Onderwerp: Reageer met quote

Mooi om te weten! Hopelijk kan ik ze nog eens van dichterbij gaan bekijken.

Greetz, Margreet Cool
_________________
"Those boys were lions led by donkeys" quoted by our friend Mike about the victims of shot at dawn
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Bekijk de homepage
Private 8310



Geregistreerd op: 10-4-2008
Berichten: 18
Woonplaats: Brugge

BerichtGeplaatst: 31 Jan 2010 18:18    Onderwerp: Reageer met quote

In het Jaarboek 2009 van de heemkundige kring De Vierschaar (Wachtebeke en Sint-Kruis-Winkel) verscheen het artikel "De bunkers van Mendonk". Auteur is Luc. De Maesschalck. In de voetnoten bij dit artikel refereert de auteur verscheidene keren naar dit forum en het artikel van Antheunis!

De vier bahandelde bunkers zijn:
- Langs de Moervaart, dichtbij Mendonkbrug;
- in de Spanjeveerstraat;
- in het Windgat 14;
- over de Windgracht (= eigenlijk grondgebied Zaffelare).

Het artikel bevat 8 foto en een paar tekeningen.
_________________
Eenzaam en vredig,
ver van thuis, in het Vlaamse zand,
achter het duin aan het noordelijk strand,
slapen zij nu!
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail
hago



Geregistreerd op: 29-4-2010
Berichten: 2
Woonplaats: Evergem

BerichtGeplaatst: 30 Apr 2010 10:40    Onderwerp: Reageer met quote

Eerst en vooral wil ik iedereen bedanken voor de leerrijke bijdrages.
Daarnaast wil ik nog even vermelden dat er, naast de melding van de bunkers in Evergem/Kluizen, ik er nog een achttal weet staan op deze lijn. Zijn deze bunkers al door iemand bekeken en onderzocht en zo ja door wie ? Ik zou hier graag iets meer over vernemen. Twee van de bunkers staan midden in een bosje in de Kruisstraat te Kluizen en kunnen makkelijk bereikt worden vanaf de openbare weg.

Groeten,

Hans
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail
Berichten van afgelopen:   
Plaats nieuw bericht   Plaats Reactie    Forum Eerste Wereldoorlog Forum Index -> Het front Tijden zijn in GMT + 1 uur
Pagina 1 van 1

 
Ga naar:  
Je mag geen nieuwe onderwerpen plaatsen
Je mag geen reacties plaatsen
Je mag je berichten niet bewerken
Je mag je berichten niet verwijderen
Ja mag niet stemmen in polls


Powered by phpBB © 2001, 2002 phpBB Group